Hedendaagse zuidkaper blijkt tot wel 25 procent slanker dan in de jaren tachtig (en klimaatverandering lijkt de boosdoener)

    Het heeft grote gevolgen voor hun nakomelingen. Zo baren de walvissen tegenwoordig minder jongen, die op hun beurt kleiner ter wereld komen en langzamer groeien – en daardoor weer gemakkelijke prooien voor roofdieren zijn.

    In het najaar, wanneer zuidkapers naar de kusten van Zuid-Afrika zwemmen, horen ze dik en volgepropt te zijn. Maar de laatste jaren zijn ze steeds magerder geworden. “Dit is slecht nieuws,” waarschuwt onderzoeker Fredrik Christiansen. “Het betekent dat pasgeboren jongen een groter risico lopen om te overlijden.”

    Zuid-Afrika
    In de maand juni, wanneer de winter op het zuidelijk halfrond zijn intrede doet en de zee rond Antarctica bevriest, beginnen zuidkapers aan hun trektocht naar het noorden. Ze verzamelen zich in de baai net buiten de Zuid-Afrikaanse stad Hermanus. Hier is het warmere water perfect om te paren of pasgeboren kalveren groot te brengen. Voedsel is hier echter schaars. En dus teren walvismoeders de hele winter op hun vetreserves, die ze in de zomer rondom Antarctia hebben opgebouwd. Zuidkapers hebben geen tanden, maar baleinen (een soort gigantisch filter), waarmee ze kleine diertjes uit het zoute water filteren. Ze eten dierlijk plankton, zoals krill en andere kleine planktonsoorten. Dankzij de baleinen kunnen zuidkapers enorme hoeveelheden voedsel eten zonder veel energie te verbruiken.

    Klimaatverandering
    Het probleem is alleen dat er rondom Antarctica steeds minder voedsel voorhanden is. De opwarming van de aarde heeft de zuidkapers op een dieet gezet. “De grote scholen krill slinken,” legt Christiansen uit. “En dat betekent dat de walvissen zich niet meer zo kunnen vetmesten voor de winter als vroeger.” De scholen krill leven van fytoplankton, dat het best gedijt in de koude wateren rond Antarctica. Door de stijgende zeetemperaturen is er echter minder fytoplankton, minder krill en dus minder voedsel voor zuidkapers. Hun voedsel verdwijnt dus hand in hand met het wegkwijnende zee-ijs. Gedwongen om elders voedsel te zoeken, reizen de machtige dieren vervolgens verder naar het noorden, waar een andere en minder voedzame krill te vinden is. “Ook voor deze kleine kreeftachtigen is er in het noorden minder voedsel,” vertelt Christiansen. “Daarom zijn ze niet zo groot en dik als de diertjes die onder het Antarctische zee-ijs leven.”

    25 procent slanker
    Het resultaat is dat zuidkapers tegenwoordig een stuk dunner bij de Zuid-Afrikaanse kusten arriveren. “Hedendaagse zuidkapers zijn 25 procent slanker dan in de jaren tachtig,” stelt Christiansen.

    Drones
    Dat blijkt uit een nieuwe studie, waarin onderzoekers het gewicht van walvissen hebben berekend op basis van foto’s gemaakt door drones. “Zuidkapers liggen graag plat op het zeeoppervlak,” legt Christiansen uit. “Hierdoor zijn ze gemakkelijk van bovenaf te fotograferen. Als de drone wat foto’s heeft gemaakt – en we weten hoe hoog de drone is – kunnen we de grootte van het dier berekenen. Vervolgens berekenen we het volume. En dan weten we min of meer het gewicht. Aan de hand hiervan hebben we kunnen constateren dat zuidkapers in de afgelopen decennia een stuk slanker zijn geworden.”

    Foto van een moeder met haar jong. De foto is gemaakt met een drone. Met behulp van deze en andere foto’s hebben onderzoekers het gewicht berekend. Afbeelding: Fredrik Christiansen

    Jongen
    Het heeft grote gevolgen voor hun nakomelingen. “Het gewicht van walvismoeders heeft een grote impact op hun kalveren,” merkt Christiansen op. “Dertig tot veertig jaar geleden kreeg de zuidkaper gemiddeld om de drie jaar jongen. Maar dat is niet langer het geval. Omdat ze zich in de zomer minder vet kunnen mesten, baren ze nu slechts eens in de vijf jaar een kalf. Dit betekent dat de populatie langzamer groeit.” Niet alleen komen er dus minder walvisjongen ter wereld, de kalfjes die vandaag de dag geboren worden zijn ook nog eens kleiner en groeien langzamer. “De hoeveelheid vet van de moeder is direct gekoppeld aan hoeveel energie ze via haar melk aan haar jongen kan geven,” vervolgt Christiansen. “Als de moeder mager is, krijgt het kalf minder energie en groeit daardoor langzamer. Vervolgens lopen kleinere kalveren een groter risico om te sterven. Ze zijn kwetsbaarder als bijvoorbeeld een orka ze aanvalt.”

    Kleinere noordkapers
    De onderzoekers ontdekten dat ook de noordkapers die in de wateren voor de kust van Canada en het noorden van de Verenigde Staten leven, niet meer zo groot worden als hun voorouders. Mogelijk komt dit doordat de kalveren kleiner geboren worden. Uit berekeningen blijkt dat een in 2019 geboren walvis op volwassen leeftijd maar liefst een meter korter is in vergelijking met walvissen die in 1981 geboren zijn.

    Of we ons om de zuidkaper ernstig zorgen moeten maken? “Gelukkig worden de dieren die in de Zuidelijke Oceaan leven niet bedreigd,” zegt Christiansen. “Maar als het zo doorgaat, kunnen ze dat wel worden.”

    Als de zuidkaper verdwijnt, zou dat grote gevolgen hebben voor het ecosysteem. Nadat ze zich rond Antarctica hebben volgevreten, trekken ze – in tegenstelling tot veel andere soorten – duizenden kilometers naar het noorden om te overwinteren. Dit betekent dat de walvissen heel belangrijk zijn voor de delen van de zee waar niet veel voedsel is. “Wanneer ze sterven, zinken hun enorme lichamen naar de zeebodem,” vertelt Christiansen. “Ze worden zo weer voedsel voor paling, haaien, krabben, kreeften, wormen en micro-organismen.” Kortom, als de zuidkaper uitsterft, heeft dat consequenties voor veel andere dieren. “De walvis is een toproofdier,” gaat Christiansen verder. “Wanneer een dier dat aan de top van de voedselketen staat, verdwijnt, zorgt dat voor een sneeuwbaleffect. Dieren in de hele voedselketen zullen worden getroffen als de walvissen er niet meer zijn – van haaien tot bacteriën.”

    Bronmateriaal

    "Global warming puts whales in the Southern Ocean on a diet" - Aarhus University
    Afbeelding bovenaan dit artikel: Fredrik Christiansen

    Fout gevonden?

    VanafHier.nl

    Een community van  

    Voor jou geselecteerd