Volgens Portugese onderzoekers is er niet veel nodig om vroege tekenen van geheugenproblemen op het spoor te komen. Vooral wat er gebeurt wanneer iemand een gedicteerde zin moet noteren, blijkt veelzeggend.
Onderzoekers van de Universiteit van Évora hebben onderzocht of het schrijfproces (niet wat er uiteindelijk op papier staat, maar hoe het er kwam) verschillen verraadt tussen ouderen met en zonder cognitieve achteruitgang.
“Schrijven is niet zomaar een handbeweging”, vertelt auteur Ana Rita Matias aan Scientias.nl over de keuze om net dit te onderzoeken. “Het brengt geheugen, aandacht, taal, gezichtsvermogen, planning en fijne motoriek samen. Dat maakt het anders dan eenvoudige motorische taken: wanneer we schrijven, moet het brein gedachten ordenen, letters selecteren, de pen besturen en het resultaat in de gaten houden, allemaal tegelijk.”
Vier simpele opdrachten
De onderzoekers lieten 58 bewoners van woonzorgcentra, allemaal tussen de 62 en 92 jaar oud, plaatsnemen achter een tekentablet. Bij 38 van hen was voor de aanvang van de studie al een vorm van cognitieve achteruitgang vastgesteld.
De deelnemers kregen vier opdrachten. De eenvoudigste: trek binnen twintig seconden tien horizontale lijntjes en zet tien punten. Daarna kwamen twee schrijftaken: een waarbij een zin werd getoond op een kaartje en moest worden overgeschreven en een waarbij een zin werd voorgelezen en de deelnemer hem op papier moest zetten.
Leestip: Je onthoudt informatie écht beter als je met de hand schrijft
Het dictee verraadt veel
Bij de lijntjes en stippen waren er amper verschillen tussen beide groepen. Bij het overschrijven was er wel al een verschil, maar dat was nog niet duidelijk genoeg. Pas bij de dictee-opdracht bleek dat deelnemers met cognitieve achteruitgang meer moeite hadden.
“Stippen of lijnen tekenen test vooral basale motorische controle”, legt Matias uit. “Dictee is veel veeleisender, omdat de persoon moet luisteren, begrijpen, de zin onthouden, klanken omzetten in geschreven letters en schrijven terwijl de volgorde in het hoofd wordt vastgehouden. Dat zet meer druk op het werkgeheugen en de uitvoerende controle.”
Wat zie je met het blote oog?
Dit is allemaal niet goed zichtbaar met het blote oog. Veel van de signalen zijn pas meetbaar met sensoren die microseconden meten. “Soms zijn ze zichtbaar als traag, minder vloeiend of meer aarzelend schrift. Maar veel veranderingen zijn heel subtiel”, dixit Matias. “Digitale tablets kunnen details detecteren die het oog mist, zoals minieme pauzes, bewegingsduur, fragmentatie van halen en verminderde soepelheid. In onze studie waren de duur en het aantal van pendraadjes vooral informatief.”
Een vroege waarschuwing?
De grote vraag is natuurlijk of zo’n schrijfproef problemen eerder kan detecteren dan de klassieke geheugentests waarvan we al decennialang gebruikmaken. Het idee dat een huisarts in twee minuten een schrijfopdracht laat doen en op basis daarvan kan inschatten of verder onderzoek nodig is, klinkt verleidelijk.
Matias is daar voorzichtig over. “We zijn nog niet klaar om traditionele tests te vervangen. We hebben nog grotere studies, gestandaardiseerde protocollen en validatie in verschillende populaties nodig voordat het diagnostisch kan worden gebruikt.”
Dat laatste is geen detail. De studie werd uitgevoerd bij bewoners van woonzorgcentra. Dat is een zeer specifieke groep die niet zomaar representatief is voor een gezonde zestiger die thuis woont en al zeker niet voor jongere mensen die in een vroeger stadium beginnende problemen zouden kunnen hebben. “We kunnen dat niet aannemen”, zegt Matias. “Toekomstige studies zouden moeten testen of dezelfde markers ook eerder verschijnen, bij gezondere of jongere populaties.”
Niet meteen panikeren als je iets merkt
Heb je de laatste tijd gemerkt dat je handschrift slordiger is geworden of dat je trager schrijft dan vroeger? Maak je geen zorgen, zo luidt de boodschap van de onderzoeker.
“Trager of minder netjes schrijven kan het gevolg zijn van normale veroudering, medicatie, gezichtsvermogen, artrose, vermoeidheid of stress. De waarde zit niet in het beoordelen van handschrift met het oog, maar in het zorgvuldig meten van patronen over de tijd.”
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Een plantaardig dieet is gelinkt aan een lager risico op dementie (maar niet alle veganistische voeding is gezond) en Schenk nog maar een bakkie in: koffie beschermt (een beetje) tegen dementie. Of lees dit artikel: De ‘primitieve’mens was een stuk handiger dan gedacht: 300.000 jaar oude houten werktuigen herschrijven onze geschiedenis.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
