In een grot op het Indonesische eiland Sulawesi is een handafdruk ontdekt die veel ouder is dan onderzoekers tot nu toe hard konden aantonen.
Het gaat om een handstencil: iemand legde zijn hand op de rots en blies of spoot pigment eromheen, zodat de vorm van de hand zichtbaar blijft. De afdruk is volgens de metingen minstens 67.800 jaar oud. Het onderzoek is te vinden in Nature.
Unieke vondst
De vondst komt uit de grot Liang Metanduno op Muna Island, dat bij Sulawesi hoort. Het bijzondere is niet alleen dát er grotkunst is, maar vooral de leeftijd die het onderzoeksteam eraan kan koppelen. De handafdruk levert namelijk de oudste, direct gedateerde minimumleeftijd voor grotkunst op die nu bekend is.
Het bepalen van de leeftijd was niet makkelijk. Bij zulke afdrukken is het vaak niet mogelijk om een monster van de ‘verf’ zelf te nemen. Dat heeft te maken met de grot zelf. In grotten druppelt vaak water langs de wanden. Dat water laat soms calsiet achter: een harde kalkafzetting die langzaam groeit en bovenop de afdruk gaat liggen. Toch is ook de kalklaag interessant. Dat is omdat de kalklaag zich dus heeft gevormd nadat de afdruk is gezet. Als je weet hoe oud de kalklaag is, weet je ook de minimale leeftijd van de afdruk.
Datering met een laser
De onderzoekers hebben daarom dus niet de verf zelf gedateerd, maar de calsietlaag die eroverheen ligt. Dat deden ze met een methode die ‘uranium-serie datering’ heet, uitgevoerd met een laser. Bij die methode kijken ze naar de hele kleine hoeveelheden uranium die ook in het calsiet zitten. Dat uranium verandert in de loop van de tijd in andere stoffen. Door precies te meten hoeveel daarvan aanwezig is, kun je berekenen hoe lang geleden het calsiet is gevormd.
Leestip: Dit is de oudste rotstekening in Australië
De onderzoekers kwamen uit op een datering van 71,6 duizend jaar, met een onzekerheidsmarge van 3,8 duizend jaar. Omgerekend betekent dat, dat het handstencil minimaal 67,8 duizend jaar oud is. Hoe je het dus ook wendt of keert: deze handafdruk is uitzonderlijk oud.
Creatief denkvermogen
De vondst is relevant te noemen, omdat grotkunst vaak wordt gezien als een teken van symbolisch en creatief denkvermogen. Iemand maakt namelijk niet zomaar een handafdruk op een grotwand, ook onze vroege voorouders niet. Het is iets dat je bewust moet doen: je kiest eerst een plek, vervolgens maak je pigment, dan smeer je het op je hand en pas na al die stappen kan je iets achterlaten dat anderen kunnen zien. Zulke afdrukken laten dus zien dat mensen al heel vroeg naar manieren zochten om zichzelf, hun groep of hun aanwezigheid af te beelden.
Bovendien is de locatie interessant. Sulawesi ligt in Wallacea, een eilandengebied tussen het Aziatische vasteland en een gebied dat vroeger uit het huidige Australië en Nieuw-Guinea bestond. Dat gebied speelt een grote rol in vragen rondom oude migratiepatronen. De aanwezigheid van de oude afdruk in deze regio past bij het idee dat mensen die daar leefden niet alleen konden reizen en overleven, maar ook culturele uitingen meenamen en ontwikkelden.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Deze kameel is niet zomaar een mooie rotstekening. Hij was ooit cruciaal voor de overleving van woestijnbewoners en 4000 jaar oude rotstekeningen ontdekt in Soedan bevestigen dat de Sahara er niet zo heel lang geleden heel anders uitzag . Of lees dit artikel: Spoorzoekers ontcijferen duizenden jaren oude rotstekeningen van pootafdrukken (en één verrassend dier blijkt met name populair) .
