Diederik legt uit wat HAARP is en waarom het geen voer voor complottheorieën zou moeten zijn.
Op TikTok duikt het telkens weer op: HAARP, het onderzoeksstation dat volgens complotdenkers het weer kan sturen, aardbevingen kan veroorzaken of zelfs onze hersenen zou beïnvloeden. Op zogeheten ‘ComplotTok’ wordt HAARP neergezet als een soort geheime klimaat- en mindcontrolmachine. In werkelijkheid is het een heel ander verhaal.
Wat HAARP werkelijk doet
HAARP staat voor High-frequency Active Auroral Research Program. Het is een onderzoeksstation bij Gakona in Alaska waar wetenschappers de bovenste lagen van de atmosfeer bestuderen. Met 180 antennes zenden ze hoogfrequente radiogolven de ionosfeer in, een gebied in de atmosfeer dat grofweg begint rond zestig kilometer hoogte.
In die ionosfeer slaat zonlicht elektronen los uit atomen, waardoor er een soort ‘sop’ van geladen deeltjes ontstaat. Die deeltjes reageren op radiogolven. Door een radiobundel op een klein stukje ionosfeer te richten en te meten wat er gebeurt, leren onderzoekers meer over bijvoorbeeld poollichten, storingen in radioverbindingen en de invloed van zonnevlammen op onze atmosfeer.
HAARP gebruikt een vermogen van zo’n 3,6 megawatt. Dat klinkt indrukwekkend, maar op honderden kilometers hoogte is de bundel zo uitgesmeerd dat de zon daar tienduizenden keren sterker is dan het HAARP-signaal. Vergeleken met de energie die dagelijks van onze ster op de aarde stort is HAARP een speldenprik.
Waar komen de complotten vandaan?
Een belangrijke voedingsbodem is een oud patent van de fysicus Bernard Eastlund. Daarin wordt gespeculeerd over een hypothetische installatie met miljoenen antennes en meer dan honderd gigawatt vermogen, bedoeld om de ionosfeer op grote schaal te manipuleren. In complotkringen wordt dat patent vaak gelinkt aan HAARP.
Dat roept een belangrijk detail onder het tapijt vandaan: zo’n installatie is nooit gebouwd. Het zou tientallen grote energiecentrales nodig hebben. Vergeleken met dat fantasieproject is HAARP juist een miniatuurversie, bedoeld voor open wetenschappelijk onderzoek. Het wordt tegenwoordig beheerd door de Universiteit van Alaska en onderzoekers uit de hele wereld kunnen er experimenten voorstellen.
Waarom de complotten natuurkundig niet kloppen
De claims over weer, aardbevingen en hersenbeïnvloeding botsen frontaal met de natuurkunde. HAARP werkt in de ionosfeer, ver boven het weer. Het signaal dringt niet door tot in de aardkorst en de energie is veel te gering om tektonische platen in beweging te zetten of een orkaan aan te jagen. Ook het idee dat zwakke radiogolven op die hoogte gericht onze hersenen zouden aansturen, is niet serieus te nemen.
HAARP is dus wél interessant voor de wetenschap, maar níet de allesbepalende klimaatknop of geheime gedachtenlaser die op sociale media wordt gesuggereerd. De echte fysica laat daar weinig ruimte voor twijfel.
