Archeologen hebben in Nijmegen een groot Romeins badhuiscomplex blootgelegd.
De resten liggen in het Waalfront, in Nijmegen-West. Daar stond in de Romeinse tijd de stad Ulpia Noviomagus. Bij opgravingen op een nieuwbouwlocatie kwamen grote delen van een Romeins badhuis tevoorschijn dat minstens 4.900 vierkante meter groot was. De opgravingen worden uitgevoerd door archeologen van de onderzoeksbureaus RAAP en BAAC. Het werk begon in september vorig jaar en loopt tot en met juli van dit jaar. De vondsten zijn gedaan op een plek waar lange tijd een industriegebied lag. Een klein deel van het badhuis werd dan ook al in 1992 ontdekt bij de uitbreiding van de Honigfabriek.
Destijds kon maar een beperkt deel van het complex onderzocht worden. Inmiddels is duidelijk geworden dat het complex veel groter was dan gedacht. De archeologen vonden onder meer de resten van warm-, lauw- en koudwaterbaden. Ook kwamen waterafvoerkanalen, vloeren en delen van het Romeinse vloerverwarmingssysteem aan het licht.
Dat systeem, dat ook wel een hypocaustum wordt genoemd, werkt met warme lucht onder de vloer. Van zo’n vloer zijn nog bakstenen pijlertjes bewaard gebleven. Ook staan twee stenen funderingen van zo’n twee meter hoog nog overeind. Volgens de onderzoekers horen die bij het best bewaarde Romeinse muurwerk van Nijmegen. Er zijn plannen om ze later zichtbaar te maken onder de nieuwbouwwijk.
Welvarende stad
Het badhuis mocht er zeker zijn. De resten laten zien dat er dure materialen zijn gebruikt tijdens het bouwen: de binnenwanden van de baden waren bekleed met marmer en de vloeren waren bedekt met tegels van zwarte en witte kalksteen. In andere ruimtes waren de muren versierd met kleurrijk beschilderd pleisterwerk. Ook zaten er sierlijsten van kalksteen en zandsteen in de gevels. In de gebouwen zelf stonden bovendien verschillende zuilen van natuursteen.
De vondst zegt veel over hoe het leven in Ulpia Noviomagus er vroeger uitzag. De bewoners van de stad leefden zo’n 1800 tot 1900 jaar geleden in grote welvaart. Archeologen vonden tienduizenden voorwerpen die daarvan getuigen, waaronder sieraden, munten, zegelringen, delen van bronzen standbeelden en een halssieraad met een gouden sluiting.
Opvallende vondsten
Wat verder ook opvalt zijn de honderden haarnaalden van been die gevonden zijn. Romeinse vrouwen gebruikten deze naalden voor het vastzetten van ingewikkelde kapsels. Twee haarnaalden springen er echt uit: deze zijn versierd met een afbeelding van een (boze?) kat.
Daarnaast is ook een bronzen buste gevonden van Bacchus, de Romeinse god van de wijn. Die buste hoorde waarschijnlijk van origine bij een schenkkan of een meubel. Later kreeg het voorwerp een oog, zodat het gebruikt kon worden voor een weegschaal.
De vele gevonden munten helpen om de geschiedenis van de plek beter te begrijpen. Vooral de munten uit de tijd van keizer Postumus, die regeerde van 260 tot 269 na Christus, vallen op. Ook zijn er munten van zijn directe voorgangers en opvolgers gevonden. Zulke munten zijn in de rest van Ulpia Noviomagus nauwelijks aangetroffen. Dat wijst erop dat dit deel van de stad tot ver in de derde eeuw na Christus in gebruik bleef.
Een plek in het heden voor het verleden
Echter is nog niet alles duidelijk. De gevonden vertrekken lijken op een later moment aan het badhuis te zijn toegevoegd. Het zou zo kunnen zijn dat de vertrekken bedoeld waren als een uitbreiding. Het is echter ook goed mogelijk dat ze bedoeld waren ter vervanging van oudere baden. Volgens de onderzoekers zou het ook zo kunnen zijn dat ze een onderdeel vormden van een aparte vleugel die er later bij kwam, bijvoorbeeld zodat mannen en vrouwen zich gescheiden van elkaar konden wassen.
Volgens regiodirecteur Joost Mulder van BPD moet het Romeinse verleden ook in de toekomst zichtbaar blijven. Mulder: “Jarenlang waren de sporen van het Romeinse verleden op deze plek onzichtbaar en diep weggestopt onder de grond. Nu we hier een nieuwe leefomgeving realiseren is het verleden weer zichtbaar geworden.”
Leestip: Attila de Hun was de nachtmerrie van de Romeinen en wetenschappers denken nu te weten wat hem dreef
Mulder wil daarom het verleden een hele centrale plek geven in de nieuwe woonwijk. Zo komt er een overdekt wandelgebied met zuilenrijen, een verwijzing naar een Romeinse colonnade. Het groene plein dat te vinden zal zijn in het hart van het gebied krijgt de naam Thermenplein. Het ontwerp van dat plein is geïnspireerd op de plattegrond van het gevonden badhuiscomplex.
Enkele vondsten zijn vanaf 29 juni te zien in een vitrinekast in de hal van het Nijmeegse stadhuis.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Prehistorisch potje met onverklaarbare tekst erop ontdekt in Nijmegen en ‘Romeinse’ helmen uit zee blijken eeuwen jonger dan gedacht . Of lees dit artikel: Dit bordspel uit de Romeinse tijd kun je nu zelf spelen met dank aan AI .
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
