De verbleking van het Australische Great Barrier Reef was een van de eerste en nog steeds een van de meest tot de verbeelding sprekende voorbeelden van de gevolgen van klimaatverandering. Tot nu toe wisten we de riffen nog overeind te houden. Maar een krachtige El Niño kan roet in het eten gooien, waarschuwen wetenschappers deze week. Ze spreken van een mogelijke ‘instorting van het ecosysteem’.
Het Great Barrier Reef wordt vaak omschreven als het grootste levende bouwwerk ter wereld. Het strekt zich uit over 2300 kilometer langs de kust van de Australische deelstaat Queensland en is een van de belangrijkste toeristische trekpleisters van het land.
Eerder deze maand is maar net voorkomen dat het rif op de lijst van bedreigd werelderfgoed werd geplaatst, ondanks een rapport van de Verenigde Naties waarin werd gesproken van “de grootst mogelijke zorg” over de grootschalige koraalverbleking.
Uitsterven van soorten
Die zorgen zijn er met name vanwege de extreme El Niño die eraan zit te komen. Daardoor wordt het nog warmer voor de Australische kust. Morgan Pratchett, marien ecoloog en specialist op het gebied van natuurbehoud aan de James Cook University in Queensland, legt uit: “Het is zeker niet ondenkbaar dat de volgende grote verstoring zal leiden tot het lokaal uitsterven van soorten en uiteindelijk tot een grootschalige instorting van het ecosysteem.”
De verwachting is dat El Niño dit jaar records gaat breken. Door de opwarming van het oceaanoppervlak in het centrale en oostelijke deel van de evenaar in de Stille Oceaan veranderen wereldwijd windpatronen, luchtdruk en neerslag. “De kans is heel groot dat we te maken krijgen met zeer ernstige en grootschalige massale koraalverbleking in het Great Barrier Reef”, aldus Pratchett.
El Niño is een natuurlijk klimaatverschijnsel dat gemiddeld eens in de twee tot zeven jaar voorkomt. Daarbij warmt het oppervlaktewater van de centrale en oostelijke Stille Oceaan sterker op dan normaal. Die opwarming verstoort weerpatronen over de hele wereld. Sommige regio’s krijgen te maken met extreme droogte, terwijl elders juist meer hevige regenval en overstromingen voorkomen.Dat El Niño dit jaar extra zorgwekkend is, komt doordat hij samenvalt met de door mensen veroorzaakte opwarming van de aarde. De oceanen zijn wereldwijd al warmer dan ooit gemeten. Als daar een krachtige El Niño bovenop komt, kunnen de watertemperaturen nieuwe records bereiken. Juist die combinatie zorgt ervoor dat kwetsbare ecosystemen, zoals koraalriffen, sneller oververhit raken. Wetenschappers verwachten daarom dat de huidige El Niño ernstigere gevolgen kan hebben dan veel eerdere edities, met grotere schade aan natuur, landbouw en weerpatronen wereldwijd.
Bedreigd werelderfgoed
UNESCO houdt het Great Barrier Reef sinds 2021 jaarlijks nauwlettend in de gaten. Destijds waarschuwde de organisatie al dat het risico bestond dat het op de lijst van bedreigd werelderfgoed komt te staan. De hoeveelheid hard koraal nam in de periode 2024-2025 aanzienlijk af. Bovengemiddeld warme zeewatertemperaturen veroorzaakten de zesde grootschalige koraalverbleking sinds 2016. Naast de opwarming van het water zetten ook extreem weer, vervuiling door water vanaf het land, kustontwikkeling en de vraatzuchtige doornenkroon-zeester het rif verder onder druk.
Volgens Ove Hoegh-Guldberg, hoogleraar mariene wetenschappen aan de Universiteit van Queensland, brengt het uitblijven van krachtig overheidsbeleid koraalriffen wereldwijd in gevaar. “Dit zou wel eens de voorbode kunnen zijn van het verdwijnen van de mensheid”, zegt hij met veel gevoel voor drama. “Als je op een groot schip zit, zoals de Titanic, en iemand vertelt je dat het schip zinkt, dan ga je onmiddellijk naar de reddingsboten en kom je in actie. Maar dat doen we niet. Het schip begint op enorme schaal te zinken en we lijken niet te beseffen wat er werkelijk aan de hand is.”
Wat is het Great Barrier Reef precies?
Het Great Barrier Reef ligt voor de noordoostkust van Australië en is met een lengte van ongeveer 2300 kilometer het grootste koraalrif ter wereld. Het bestaat uit bijna 3000 afzonderlijke riffen en zo’n 900 eilanden. Het rif herbergt duizenden soorten vissen, koralen, schildpadden, haaien en andere zeedieren en staat sinds 1981 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO.
Koraalverbleking werd voor het eerst op grote schaal waargenomen in 1998, tijdens een uitzonderlijk sterke El Niño. Door de hoge watertemperaturen stoten koralen de algen af waarmee ze samenleven. Daardoor verliezen ze hun kleur en worden ze spierwit. Blijft het water te lang warm, dan sterft het koraal af. Sinds 1998 is het rif zeker zes keer ernstig getroffen door massale verbleking, waarvan vijf keer na 2016. Wetenschappers zien die toenemende frequentie als een direct gevolg van de opwarming van de aarde.
Wil je niets van Scientias missen? Voeg Scientias toe als voorkeursbron op Google dan zie je al onze verhalen!
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
