Een mannetjesvogel die eieren legt en een vrouwtjesvogel met mannelijke geslachtsorganen: het komt veel vaker voor dan gedacht, zo blijkt uit een analyse van bijna 500 dode vogels.
Dat is te lezen in het blad Biology Letters. Voor hun onderzoek bestudeerden Australische wetenschappers bijna 500 vogels die in het zuidoosten van Queensland naar een ziekenhuis voor wilde dieren waren gebracht, maar het helaas niet hadden gered. De bestudeerde vogels behoorden tot vijf verschillende soorten, namelijk de zwartrugfluitvogel, de lachvogel, de spitskuifduif, de lori van de Blauwe Bergen en de schubbenlori.
Mannetje of vrouwtje?
Voor al deze soorten geldt dat mannetjes en vrouwtjes fysiek sterk op elkaar lijken. Om vast te stellen tot welk geslacht de vogels behoorden, werden deze dan ook ontleed, zodat de geslachtsorganen bloot kwamen te liggen en de onderzoekers goed konden zien of ze nu met een mannetje of vrouwtje te maken hadden. Daarnaast werd van elke vogel DNA verzameld, zodat voor elke vogel ook aan de hand daarvan het geslacht kon worden vastgesteld.
Genen versus fysieke kenmerken
En al snel werd duidelijk dat wat de onderzoekers tijdens autopsies hadden gezien, lang niet altijd overeenkwam met wat het DNA hen vertelde. Afhankelijk van de soort bleek drie tot zes procent van de vogels afgaand op het DNA namelijk een ander geslacht te hebben dan hun voortplantingsorganen deden vermoeden óf een combinatie van vrouwelijke en mannelijke geslachtsorganen te bezitten. In veruit de meeste gevallen – 92 procent – ging het daarbij om vogels die genetisch gezien tot het vrouwelijke geslacht gerekend konden worden, maar over mannelijke geslachtsorganen beschikten.
Een mannetje dat eieren legt
De onderzoekers stuitten echter ook op vogels die volgens hun DNA tot het mannelijk geslacht behoorden, maar over vrouwelijke geslachtsorganen beschikten. “Zo ontdekten we ook een genetisch gezien mannelijke lachvogel die reproductief actief was, met grote follikels en een gezwollen eileider, wat erop duidt dat deze recent een ei heeft geproduceerd,” vertelt onderzoeker Dominique Potvin.
Oorzaak (nog) onbekend
Waarom vogels soms geslachtsorganen van het andere geslacht ontwikkelen, is onduidelijk, maar de onderzoekers vermoeden dat omgevingsfactoren – zoals blootstelling aan hormoonveranderende chemicaliën of een hoge mate van stress – een rol kunnen spelen. Meer onderzoek is echter nodig om dat met zekerheid te kunnen concluderen. Ook is vervolgonderzoek nodig om beter te begrijpen welke impact het op (bedreigde) populaties of soorten heeft wanneer individuen van het ene geslacht fysieke kenmerken van het andere geslacht ontwikkelen. Zo is bijvoorbeeld onduidelijk of vogels die genetisch tot het ene geslacht behoren, maar de geslachtsorganen van het andere geslacht bezitten, wel net zo goed in staat zijn om een partner te vinden en zich voort te planten als vogels die zowel fysiek als genetisch vrouwelijk of mannelijk zijn. Ook vragen onderzoekers zich af of de waargenomen geslachtsomkering – met name in kleine, bedreigde populaties – niet tot scheve geslachtsverhoudingen kan leiden, waardoor zo’n populatie zichzelf minder goed kan handhaven. Vervolgonderzoek moet dat uitwijzen.
In afwachting van dergelijke onderzoeken laat deze studie in ieder geval zien dat het veel vaker dan gedacht voorkomt dat vogels genetisch gezien tot een ander geslacht behoren dan hun fysieke kenmerken doet vermoeden. En dat is iets waar bijvoorbeeld wetenschappers wel rekening mee moeten houden, vindt onderzoeker Clancy Hall. “Het vermogen om ondubbelzinnig het geslacht en de voortplantingsstatus van individuen vast te stellen, is in veel onderzoeksvelden cruciaal.” Nu laten vogelonderzoekers zich daarbij vaak leiden door DNA-onderzoek óf fysieke kenmerken, maar dan zien ze van geslacht veranderde vogels over het hoofd en krijgen ze ook hun potentiële impact op de populatie natuurlijk nooit helder, zo waarschuwen de onderzoekers. Hun advies aan vogelonderzoekers is dan ook om bij het vaststellen van het geslacht van vogels zowel naar fysieke kenmerken als naar DNA te kijken.
