In de hersenen van muizen blijkt een opvallend mechanisme te bestaan dat ervoor zorgt dat ze zich sociaal terugtrekken tijdens een infectie.
Onderzoekers van het Picower Institute van MIT en Harvard Medical School ontrafelden hoe een eiwit van het afweersysteem inwerkt op bepaalde zenuwcellen in de hersenstam en zo sociaal gedrag uit kan zetten. Het mechanisme blijkt alleen te zorgen voor sociale terugtrekking en blijkt dus los te staan van de vermoeidheid en sloomheid die ook bij ziekte voorkomt. Het onderzoek is te vinden in het blad Cell.
Signaalstoffen
Het verlangen om je terug te trekken als je ziek bent is volgens het team eigenlijk heel logisch: het verkleint de kans dat we anderen besmetten en het helpt om energie te besparen. Toch was het lang onduidelijk hoe het lichaam dat verlangen precies regelt. Het nieuwe onderzoek brengt daar verandering in. Onderzoeksleider Gloria Choi zegt: “onze resultaten laten zien dat sociale isolatie na een prikkel van het immuunsysteem iets is wat het brein zelf actief aanstuurt. Het is niet zomaar een bijeffect van andere lichamelijke ziekteverschijnselen, zoals lusteloosheid.”
Het team keek voor het onderzoek eerst naar het immuunsysteem, dat tijdens een infectie allerlei signaalstoffen afgeeft. De onderzoekers spoten 21 verschillende signaalstoffen één voor één in de hersenen van muizen om te kijken welke het sociale terugtrekgedrag veroorzaakt. Slechts één stof kon dat gedrag veroorzaken: interleukine-1-beta (IL-1β). De muizen trokken zich echter niet alleen sociaal terug, maar ze werden ook slordiger in hun bewegingen.
IL-1β werkt door zich te binden aan een specifieke receptor. De onderzoekers gingen vervolgens op zoek naar plekken in de hersenen waar deze receptor op hersencellen zit. Daarbij viel vooral een gebied in de hersenstam op dat belangrijk is voor het regelen van de stemming en het sociale gedrag.
Slordigheid
Wanneer IL-1β de de receptor activeerde begonnen de muizen zich af te zonderen. Het tegenovergestelde is ook waar: wanneer de onderzoekers de activiteit van die hersencellen remden of de receptor in deze cellen blokkeerden verdween het sociale terugtrekgedrag grotendeels. Opvallend genoeg bleven de muizen wel slordig in hun bewegingen. Volgens het onderzoek laat dat zien dat sociale terugtrekking en slordigheid mogelijk via verschillende routes in de hersenen verlopen.
Om te testen of de gevonden reactie niet alleen geldt bij een kunstmatige prikkel infecteerden de onderzoekers muizen ook met echte salmonellabacteriën. Ook toen bleek hetzelfde circuit actief te worden. Het onderzoek laat daarmee zien dat het sociaal terugtrekken tijdens ziekte een actief aangestuurde reactie kan zijn.
Enige voorzichtigheid omtrent de resultaten is nog wel gepast: het onderzoek is tot nu toe alleen bij muizen gedaan. Of in mensen precies dezelfde hersengebieden meespelen moet nog worden onderzocht. Wel helpt dit werk om beter te begrijpen hoe ziekte en prikkels van het immuunsysteem ons sociale leven mogelijk kan veranderen. Dat kan in de toekomst mogelijk ook iets vertellen over (mentale) ziekten waarbij mensen geneigd zijn om zichzelf langdurig te isoleren en daarmee hun sociale leven stil te zetten.
Serotonine
Uit het onderzoek kwam trouwens ook een andere onverwachte vondst naar voren: sommige hersencellen die over de specifieke receptor beschikten bleken ‘normaal gesproken’ verantwoordelijk voor de productie van serotonine. Die stof staat ook wel bekend als ‘het gelukshormoon’: je krijgt er een prettig gevoel van.
Achter de schermen is serotonine trouwens betrokken bij nog veel meer processen: je krijgt er meer zelfvertrouwen van, je gaat er beter van slapen en het kan zelfs je geheugen een boost geven. Wat de precieze rol van serotonine is met betrekking tot sociale terugtrekking is helaas nog niet verder onderzocht. Vervolgonderzoek zal dat moeten uitwijzen.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Kinderen die met honden opgroeien lopen minder vaak deze lastige ziekte op en Een soort hersenpacemaker werkt tegen zware, onbehandelbare depressie . Of lees dit artikel: De bijzondere kracht van serotonine: iemand anders zien dealen met trauma maakt jou veerkrachtiger .
Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week?
Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
