Gedroogde vis wordt voor voedingsprogramma’s vaak over het hoofd gezien. Een gemis: uit een nieuw onderzoek blijkt nu dat zelfs kleine porties zongedroogde en/of gerookte vis aanzienlijk bijdragen aan de dagelijkse behoefte van jonge kinderen en vrouwen. Daarmee kan gedroogde vis een sleutelrol spelen in de strijd tegen ondervoeding.
Een internationaal onderzoeksteam onder leiding van Lancaster University combineerde consumptiegegevens uit de Living Standards Measurements Study (LSMS) in zes landen (Ivoorkust, Ghana, Nigeria, Malawi, Tanzania en Oeganda) met laboratoriumanalyses van 19 veelverkochte gedroogde vissoorten uit Oost- en West-Afrika en de Indische Oceaan.
De uitkomsten zijn opvallend. In deze landen eet ongeveer een derde van de huishoudens wekelijks gedroogde vis. In totaal eet 54% zelfs meer gedroogde vis dan verse vis. De beschikbaarheid en betaalbaarheid maken gedroogde vis vooral belangrijk voor armere huishoudens en in regio’s nabij kustgebieden. Dat benadrukt volgens de onderzoekers het belang om lokale vangsten vooral voor lokale consumptie te gebruiken – en niet alleen voor de internationale markt. Het onderzoek is te vinden in Proceedings of the National Academy of Sciences(PNAS).
Vispoeder
De voedingswaarde van gedroogde vis blijkt hoog en geconcentreerd. De productieprocessen, waarbij vis wordt gedroogd of gerookt, halen vocht uit de vis. Hierdoor blijft deze niet alleen langer houdbaar, het zorgt er ook voor dat de concentratie van essentiële voedingsstoffen flink stijgt. Alle onderzochte gedroogde vissen hadden meer voedingsstoffen per portie dan de verse variant.
Voor vrouwen en jonge kinderen kunnen kleine porties al een groot verschil maken: ze leveren meer dan 15% van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid van calcium, jodium, ijzer, selenium, zink en de vitamines B12 en D. De precieze vitaminemix hangt af van welke vis is gegeten en waar deze vandaan komt: gerookte vissoorten uit de zee bevatten vooral veel ijzer en omega-3-vetzuren. Zoetwatersoorten uit het Victoriameer bevatten daarentegen relatief meer calcium en zink.
De onderzoekers zien in gedroogde vis een direct inzetbaar middel tegen vitaminetekorten bij kwetsbare groepen. Voor een mogelijke oplossing denkt het team bijvoorbeeld aan vispoeders van soorten die rijk zijn aan omega-3, jodium en selenium. Deze poeders kunnen vervolgens gemengd worden door de pap die voor baby’s en peuters is bedoeld. Zulke producten zijn niet te zwaar voor de maag, goedkoop, lang houdbaar en ook nog eens makkelijk te vervoeren. Hierdoor zijn ze uitermate geschikt voor gebruik in de behandeling en preventie van ondervoeding, in schoolmaaltijden en in voedselhulpprogramma’s.
Onderschat
Het team benadrukt dat het belang van gedroogde vis lange tijd is onderschat. “Tot nu toe werd de rol en schaal van gedroogde vis voor voedselzekerheid en voeding vaak ondergewaardeerd,” zegt deskundige James Robinson. “Daarnaast bleef deze vaak verborgen, waardoor we niet goed zagen hoe deze producten bijdragen aan gezonde diëten. Overal in Afrika en Azië worden vissen uit oceaan, meren en rivieren gedroogd, gerookt of gefrituurd. Zo wordt grote hoeveelheden betaalbaar en voedzaam voedsel geproduceerd dat lang te bewaren is en makkelijk vervoerd kan worden.”
Teamlid Rucha Karkarey wijst bovendien op het seizoensaspect: “Gedroogde vis kan gaten vullen in seizoenen met weinig voedselaanvoer, zoals vis op de Lakshadweep-eilanden die al vóór de zuidwestmoesson wordt gevangen en gedroogd”.
Het team hoopt met het onderzoek een steentje bij te kunnen dragen. Omdat productie en handel vaak kleinschalig en informeel zijn, ontbraken tot nu toe betrouwbare cijfers over de verspreiding, consumptie en samenstelling van gedroogde vis. Volgens het team is dat aan het veranderen: alhoewel hoogwaardige analysecijfers over kleine, verwerkte vis nog ontbreken in veel Afrikaanse voedingsdatabanken is dit onderzoek al wel een belangrijke stap richting betere voedingsadviezen. Met betere data kunnen voedingsrichtlijnen gerichter inzetten op waar gedroogde vis het meeste verschil maakt in de strijd tegen ondervoeding.
Check ook de Scientias Podcast:
