Bijna tachtig jaar geleden stuitte een Britse expeditie op de gehavende resten van een gigantisch fossiel op de top van Bereneiland, onderdeel van Spitsbergen. Het gevaarte bleek te groot om mee te nemen. De onderzoekers maakten foto’s, namen enkele botten mee en lieten de rest achter. Decennialang leek het fossiel verloren. Tot nu. Het blijkt te gaan om de grootste vertegenwoordiger ooit van een merkwaardige groep oeroude, amfibieachtige dieren.
De nieuwe soort krijgt de naam Arctobatrachus urdensis. Het dier behoorde tot de plagiosauriërs, een uitgestorven groep grote roofdieren die tijdens het Trias leefden, zo’n 251 tot 201 miljoen jaar geleden. Met een geschatte lichaamslengte van ongeveer 2,7 meter torende Arctobatrachus urdensis ver boven alle eerder bekende plagiosauriërs uit. “De soort was een van de overlevers van een extreem hete periode die enkele miljoenen jaren eerder een enorme uitstervingsgolf veroorzaakte”, vertelt paleontoloog Rainer Schoch van het natuurhistorisch museum in Stuttgart.
Fossiel raakte tientallen jaren uit beeld
Plagiosauriërs hadden een opvallend uiterlijk. Ze leefden op de bodem van rivieren, meren en ondiepe zeeën, waar ze roerloos wachtten tot een prooi dichtbij kwam. Vervolgens zogen ze die met hun enorme bek naar binnen. Hun brede kaken zaten vol met talloze kleine tanden. “De schedel was veel breder dan hij lang was en de omtrek lijkt op een boemerang”, zegt Schoch.
Fossielen van plagiosauriërs zijn eerder gevonden op uiteenlopende plekken, van Brazilië tot China. Het exemplaar van Bjørnøya, zoals Bereneiland officieel heet, kende echter een uitzonderlijke geschiedenis. Nadat het in 1948 was ontdekt, gingen onderzoekers ervan uit dat het de strenge Arctische winters niet zou overleven. Pas in 1984 stuitte een Noorse expeditie bij toeval opnieuw op het fossiel.
In de 37 jaar dat niemand het had gezien, had het flink te lijden gehad onder het poolklimaat. Scheuren en ontbrekende botten verrieden hoe wind, regen en vorst hun sporen hadden nagelaten. Na een opgraving van een week werd het fossiel veiliggesteld. Vervolgens bleef het opnieuw jarenlang grotendeels onaangeroerd, totdat het in het museum in Stuttgart zorgvuldig werd geprepareerd voor het huidige onderzoek.
Leestip: Fossiel van vliegend reptiel overleefde 113 miljoen jaar en verraadt nog wat hij at
Gigantische schedel
De oude foto’s uit 1948 bleken van onschatbare waarde. Daarmee konden ontbrekende delen van de schedel worden gereconstrueerd. De schedel was ongeveer 70 centimeter breed, maar slechts 21 centimeter lang. Hij had een bijna perfecte halfronde vorm.
De enorme afmetingen, de grote tanden en de uitzonderlijk brede bek wijzen erop dat het dier een actieve jager was en mogelijk tot de toppredatoren van zijn leefgebied behoorde. Tegelijkertijd wijkt de bouw van het fossiel duidelijk af van alle bekende plagiosauriërs, waardoor duidelijk is dat het om een nieuwe soort gaat.
(Tekst gaat hieronder verder)
Analyse van de evolutionaire verwanten laat bovendien zien dat Arctobatrachus urdensis tot de vroegste leden van de plagiosauriërs behoort. Daarmee biedt het fossiel een zeldzame blik op de voorouders van deze opmerkelijke diergroep. In hun vroege geschiedenis waren plagiosauriërs actievere zwemmende dieren met een minder afgeplat lichaam. Pas later ontwikkelden ze de sterk afgeplatte lichaamsvorm waarmee ze langdurig op de bodem konden liggen.
De vondst levert daarmee nieuwe inzichten op in de evolutie van deze mysterieuze waterroofdieren uit het Trias. “Veel mensen zijn gefascineerd door ons verleden”, zegt Schoch. “Hoe zagen de planeet, het klimaat en het leven er bijvoorbeeld 240 miljoen jaar geleden uit? Fossielen zoals deze reusachtige plagiosauriër met zijn platte kop bieden een zeldzame blik op die verdwenen wereld.”
Wil je niets van Scientias missen? Voeg Scientias toe als voorkeursbron op Google dan zie je al onze verhalen!
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
