Sociale media staan vol met foto’s van gespierde lijven, ultragezonde gerechten en complexe workoutroutines. Ze zijn bedoeld om mensen te inspireren tot een betere levensstijl. Deze ogenschijnlijk motiverende ‘fitspiratie’ heeft echter soms onverwachte negatieve effecten op de gezondheid en het welzijn van jongvolwassenen.
Dat suggereert nieuw grootschalig onderzoek van een Amerikaans team, geleid door Olympisch zwemster Valerie Gruest. De onderzoekers analyseerden 26 studies met in totaal meer dan zesduizend mensen tussen de 18 en 33 jaar. Zelfs korte blootstelling aan dit soort berichten blijkt al ongezonde gevolgen te hebben, waaronder een lager zelfbeeld, ongelukkiger voelen over het uiterlijk en ongezonde motivaties rondom gezondheid en welzijn.
Hashtag fitspo
Met bijna 100 miljoen berichten onder hashtags zoals #fitspiration en #fitspo, en miljarden weergaven op platforms zoals Instagram en TikTok, worden veel jongvolwassenen hier regelmatig aan blootgesteld, bewust of onbewust. Ondanks de populariteit is de impact op gezondheid en welzijn nog relatief weinig onderzocht.
“Ik ben al gefascineerd door fitspiratie sinds mijn tijd als atleet, waar het vaak werd gezien als ideaal in topsportomgevingen”, zegt Gruest. “Maar zelfs toen wist ik dat die lichaamsidealen niet overeenkomen met de realiteit van trainen voor prestaties, zeker niet als je een gebalanceerd en duurzaam dieet volgt, zelfs bij meerdere uren training per dag.” Haar nieuwsgierigheid is gebleven in haar werk als onderzoeker. “Ik wil beter begrijpen hoe dit soort content mensen daadwerkelijk beïnvloedt.”
Averechtse werking
Om dit verder te onderzoeken analyseerde het team data uit experimentele studies die tussen 2015 en 2023 zijn gepubliceerd, voornamelijk uit de Verenigde Staten, maar ook uit het Verenigd Koninkrijk, Australië, Canada, Ierland, Italië en Nieuw-Zeeland. Deelnemers kregen in de studies meestal 10 tot 100 fitspiratie-afbeeldingen of -videos te zien, waarna hun gedrags- en psychologische reacties werden vergeleken met die van mensen die niet-fitspiratiecontent te zien kregen.
Uit de analyses blijkt dat blootstelling aan fitspiratie leidt tot meer sociale vergelijking, een negatiever lichaamsbeeld en sterkere en soms onrealistische motivatie om te diëten of te sporten. Ook namen negatieve emoties toe. Opvallend is dat deze effecten grotendeels gelijk waren ongeacht geslacht, leeftijd of body mass index (BMI). “Hoewel ik wel enige negatieve effecten verwachtte, was ik verrast door hoe sterk en consistent ze waren”, zegt Gruest.
Leestip: Korte fitnessvideo’s maken mannen minder tevreden over hun lijf
Volgens de onderzoekers wordt fitspiratie vaak gepresenteerd als iets positiefs en gezondheidsgericht, maar kan het in de praktijk juist averechts werken. “Zelfs korte blootstelling kan schadelijke vergelijkingen uitlokken en onrealistische schoonheidsidealen versterken”, legt Gruest uit. “Dat kan het zelfvertrouwen ondermijnen en mensen aanzetten tot extremere of niet-vol te houden leefstijlkeuzes.”
Zorgwekkend patroon
De onderzoekers spreken van een zorgwekkend patroon, juist omdat sociale media een constante stroom van dit soort beelden bieden. In tegenstelling tot traditionele media worden gebruikers er dagelijks en herhaaldelijk aan blootgesteld.
Toch kent het onderzoek ook beperkingen. Zo bestonden de onderzochte groepen voornamelijk uit vrouwen uit westerse landen en werd er niet altijd consistent gekeken naar factoren zoals etniciteit of lichaamssamenstelling. Daardoor is het lastig om te bepalen hoe breed de effecten precies gelden.
Desondanks benadrukken de resultaten het belang van kritisch omgaan met dit soort content. Wat bedoeld is als inspiratie, kan in werkelijkheid leiden tot ongezonde vergelijkingen, een negatief zelfbeeld en twijfelachtige keuzes rondom voeding en beweging.
Wil je niets van Scientias missen? Volg Scientias op Google Discover dan zie je al onze verhalen!
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
