Een zinderende hittegolf en extreme droogte hebben in Spanje en Portugal geleid tot de meest verwoestende bosbranden van de afgelopen dertig jaar. Ruim 640.000 hectare ging in vlammen op, een gebied vier keer zo groot als de provincie Utrecht.
Volgens gegevens van het Copernicus European Forest Fire Information System (EFFIS) is er tot 1 september al 380.000 hectare natuurgebied verbrand in Spanje. Daarmee staat 2025 in de top vijf van jaren met het grootste verbrande oppervlak sinds het begin van de metingen in 1961. Portugal kende een even rampzalig seizoen: daar gingen al 260.000 hectare in vlammen op, bijna vijf keer het gemiddelde voor deze tijd van het jaar.
De omvang van de branden is indrukwekkend. In totaal is meer dan 1 procent van het gehele Iberisch Schiereiland verbrand. Vooral het noordwesten van Spanje (met regio’s als Galicië, Asturië en Castilië en León) en het noorden van Portugal zijn zwaar getroffen. Beschermde natuurgebieden zoals Picos de Europa en het Nationaal Park Peneda-Gerês zijn deels verwoest.
Recept voor rampspoed
De branden vielen samen met de hevigste hittegolf ooit gemeten in Spanje. Tussen 3 en 18 augustus steeg het kwik gedurende 16 dagen ver boven normaal, met een gemiddelde temperatuurafwijking van +4,6 °C. Volgens meteorologisch instituut AEMET was dit zelfs heter dan de eerder extreme hittegolf van juli 2022. De hoogste tien dagen uit die periode zijn inmiddels de warmste ooit geregistreerd sinds 1950.
Onderzoekers van World Weather Attribution (WWA) wijzen op het verband met klimaatverandering. In het huidige klimaat, dat gemiddeld 1,3 °C warmer is dan voor de industriële revolutie, komen zulke extreme omstandigheden ongeveer eens in de 15 jaar voor. Zonder die opwarming zouden dit soort brandbare weersomstandigheden statistisch minder dan eens per 500 jaar voorkomen.
Ook de intensiteit van de hitte is toegenomen: de warmste 10-daagse periode was ruim 3 °C warmer dan hetzelfde type periode in een koeler klimaat.
Mensen en natuur zwaar getroffen
De menselijke tol is hoog. Minstens acht mensen kwamen om het leven, tienduizenden moesten worden geëvacueerd. Alleen al in Spanje werden bijna 36.000 mensen geëvacueerd, in Portugal waren dat er ongeveer 1000. De bosbranden bedreigden niet alleen dorpen, maar ook toeristische trekpleisters zoals de pelgrimsroutes naar Santiago de Compostela.
Daarnaast is het leefgebied van bijna 400 beschermde diersoorten getroffen. Zo is er schade aan 2400 hectare essentieel leefgebied van de auerhoen, 773 hectare voor zwarte ooievaars en 1751 hectare voor bruine beren met veel ecologische schade tot gevolg.
Problemen niet alleen door klimaatverandering
De onderzoekers benadrukken dat het probleem niet alleen bij het klimaat ligt. Door vergrijzing en leegloop van het platteland wordt steeds minder bosgebied beheerd. Traditionele begrazing en het vrijhouden van ondergroei, beide belangrijke maatregelen tegen brandverspreiding, nemen af. Dat zorgt voor een opeenhoping van brandbaar materiaal.
Hulp vanuit Europa
Voor het eerst heeft Spanje een beroep gedaan op het Europese Civil Protection Mechanism. Dat werd in 2025 al 17 keer geactiveerd door landen als Spanje, Portugal, Griekenland, Bulgarije en Albanië. Het toont aan hoe groot de druk op hulpdiensten inmiddels is.
Wetenschappelijke inzichten
Een snelle analyse van weergegevens door WWA toont aan dat de brandweercondities in 2025 uitzonderlijk waren. Onderzoekers gebruikten onder andere de Fire Weather Index (FWI) en de Daily Severity Rating (DSR), modellen die de moeilijkheidsgraad van brandbestrijding inschatten, om de ernst van de situatie te analyseren.
Deze bevindingen sluiten aan bij een groeiende hoeveelheid wetenschappelijke literatuur die wijst op een toenemende droogte, stijgende temperaturen en gunstige omstandigheden voor grote bosbranden in het Middellandse Zeegebied.
De recente analyse is nog niet onderworpen aan peerreview en uitsluitend gebaseerd is op actuele weerwaarnemingen. Dit wijkt af van eerdere studies van dezelfde onderzoeksgroep, die doorgaans gebruikmaken van uitgebreide klimaatmodellen om de rol van klimaatverandering te beoordelen. In een recent gepubliceerde, diepgaandere studie naar de bosbranden in Turkije en Griekenland bleek dat de kans op extreem brandweer onder invloed van klimaatverandering inmiddels tien keer zo groot is geworden.
