Op 8 april 2026 stond een team ingenieurs in het Navigation Lab van ESTEC in Noordwijk gespannen voor hun schermen. Dan: een piep. Het allereerste navigatiesignaal ooit uitgezonden vanuit een lage baan om de aarde — en het was Europees…
Op 28 maart 2026 vertrokken de eerste twee satellieten van ESA’s Celeste-missie vanaf Nieuw-Zeeland aan boord van een Electron-raket van Rocket Lab. Enkele dagen terug, op 8 april, ontvingen ingenieurs bij ESTEC in Noordwijk het allereerste navigatiesignaal – een Europese primeur. Nooit eerder zond een satelliet vanuit een lage baan om aarde (LEO) een succesvol navigatiesignaal uit. De missie moet laten zien hoe zo’n extra schil van navigatiesatellieten in LEO het bestaande Galileo-systeem die veel hoger opereert kan aanvullen en versterken.
Van lancering tot signaal: een maand vol mijlpalen
De twee cubesats – een 12U- en een 16U-model – werden respectievelijk gebouwd door GMV (Spanje) en Thales Alenia Space (Frankrijk/Italië). Na transport naar Nieuw-Zeeland en een grote reeks testen vond op 28 maart om 10:14 uur de lancering plaats. Ongeveer een uur later scheidden de satellieten zich van de draagraket. “Met deze missie verkennen we nieuwe grenzen voor satellietnavigatie”, aldus ESA-directeur-generaal Josef Aschbacher. “Celeste demonstreert hoe een constellatie in een lage baan Europa’s huidige Galileo-systeem kan complementeren.”
De uiteindelijke lancering van de Electron-raket van met ESA’s Celeste mission 1 van 28 maart om 10:14 uur (Nederlandse tijd):
Op 8 april was het dan zover: de grondteams in ESTEC vingen de allereerste navigatiepuls op. Het is een cruciale stap in de zogeheten ‘early operations phase’, waarin de satellieten worden klaargemaakt voor hun uiteindelijke werk in een baan op ongeveer 500 tot 1.000 kilometer hoogte.
Waarom een lage baan? Sterkere signalen en nieuwe toepassingen
Satellieten in een lage baan vliegen dichter bij de aarde dan de middelhoge baan (MEO) van het Europese navigatiesatellietnetwerk Galileo, of anders ook het Amerikaanse GPS, het Russiche Glonass of het Chinese Beidou. Dat levert twee grote voordelen op: de signalen zijn sterker en er kunnen nieuwe frequentiebanden worden gebruikt. Hierdoor wordt navigatie mogelijk op plekken waar die nu nog vaak hapert, zoals in stadscentra met hoge gebouwen (‘urban canyons’), in afgelegen poolgebieden en zelfs binnenshuis. Denk ook aan autonome voertuigen, trein- en scheepvaartverkeer, en noodhulp bij rampen – allemaal toepassingen die profiteren van een robuustere navigatie.
Francisco-Javier Benedicto Ruiz, directeur Navigatie bij ESA, vat het zo samen: “Met Celeste laat Europa zien hoe een complementaire laag in LEO de huidige navigatiesystemen veerkrachtiger en functioneler maakt, en geheel nieuwe diensten mogelijk maakt.”
Toekomst: elf satellieten en een Europese beslissing
De twee huidige satellieten zijn slechts het begin. In 2027 volgen extra lanceringen, waarna de volledige demonstratieconstellatie uit elf ruimtevaartuigen zal bestaan. Zij gaan experimenteren met verschillende frequentiebanden, gebruikersomgevingen en toepassingen. De resultaten moeten de Europese industrie technisch verder voorbereiden op eindapplicaties en de EU ondersteunen bij de beslissing of er een operationele navigatielaag in LEO komt – als aanvulling op Galileo (MEO) en EGNOS (GEO), een augmentatiesysteem (SBAS) dat GNSS-signalen gestuurd door Galileo satellieten vanuit een geostationaire baan (GEO) ook al verbetert voor hogere nauwkeurigheid en betrouwbaarheid.
De kans is groot dat jouw smartphone allang gebruikmaakt van meerdere navigatiesystemen (Global Navigational Satellite System of ‘GNSS’) tegelijk – niet alleen GPS, maar ook Galileo, GLONASS en soms zelfs BeiDou. Je eigen toestel combineert die signalen namelijk al om tot de beste locatiebepaling te komen. Wil je zelf zien welke satellieten er boven je hoofd hangen en hoe sterk hun signaal is? Dat kan met eenvoudige apps, super interessant eens te zien, zoals:
- GNSS Status (Android) – laat per satelliet zien van welk netwerk deze afkomstig is (GPS, Galileo, GLONASS, BeiDou), plus de signaalsterkte, azimuth en elevatiehoek. Perfect om te zien hoe jouw toestel de verschillende systemen bundelt.
- GPSTest (Android) – geeft gedetailleerde informatie over alle zichtbare satellieten en ondersteunt de nieuwste GNSS-functies.
- GNSS View (iOS – door MWM / NEC Corporation): Dit is momenteel de absolute aanrader en meest directe iOS-tegenhanger voor wat de Android-apps doen. Het biedt een Position Radar (SkyView-plot) die alle netwerken (GPS, Galileo, GLONASS, BeiDou en het Japanse QZSS) toont. (Lees de Disqus hieronder eventueel na t.a.v. iOS gebruik, de reactie(s) van lezer ‘Robot’ en ESA)
Veerkracht vanuit de ruimte
Celeste is onderdeel van ESA’s nieuwe European Resilience from Space (ERS)-initiatief, dat op de Ministerraad van 2025 werd goedgekeurd. Het gaat om het versterken van Europese strategische capaciteiten – en navigatie is daar een onmisbaar onderdeel van. Want hoewel we de signalen niet zien, is de wereld er compleet afhankelijk van geworden. Met de eerste succesvolle uitzending vanuit lage baan heeft Celeste bewezen dat het werkt. De komende maanden volgen meer tests, en dan wordt duidelijk hoe snel we straks overal – van kelder tot poolcirkel – nauwkeurig kunnen navigeren.
Bekijk onderstaande video voor een korte uitleg over de Celeste-missie of luister podcast nummer 67 (‘GPS in je huis’) waarin Diederik Jekel meer verteld over deze Celeste missies:
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
