Smeltwater dat zich onder de Groenlandse ijskap bevindt, kan voor grote problemen zorgen doordat het met een enorme kracht naar boven komt. Dat wordt nog niet meegenomen in de huidige klimaatmodellen, terwijl dat wel zou moeten, vinden wetenschappers.
In vakblad Nature Geoscience beschrijven ze hoe een enorme overstroming ontstond doordat een meer onder de ijskap van Groenland in hoog tempo leegliep. Daarbij kwam zo’n kracht vrij dat het ijs erboven brak en het water over het oppervlak stroomde. Dit fenomeen is voor het eerst in Groenland waargenomen en werpt nieuw licht op het vernietigende potentieel van smeltwater dat onder de ijskap is opgeslagen.
Vernietigend water
De Britse wetenschappers van onder meer de University of Lancaster bestudeerden een tot nu toe onopgemerkt meer onder de ijskap in een afgelegen gebied in het noorden van Groenland. Met behulp van gedetailleerde driedimensionale weergaven van het oppervlak van de ijskap in combinatie met gegevens van een aantal satellietmissies van ESA en NASA hebben ze de plotselinge leegloop van dit meer gemonitord.
Diepe krater
De onderzoekers ontdekten dat er in de zomer van 2014 gedurende een periode van tien dagen een 85 meter diepe krater ontstond in een gebied van 2 vierkante kilometer, toen 90 miljoen kubieke meter water uit het onderliggende meer stroomde. Dit komt ongeveer overeen met negen uur water dat tijdens het hoogseizoen in de Niagara-watervallen naar beneden komt. Het is dan ook een van de grootste subglaciale overstromingen in Groenland in de geschiedenis.
Wat de onderzoekers verder stroomafwaarts aantroffen, was echter nog verrassender. Op het tot dan toe altijd ongerepte ijs zagen ze plotseling een gebied ter grootte van ongeveer 54 voetbalvelden (385.000 vierkante meter) met gebroken en vervormd ijs, bestaande uit diepe scheuren en 25 meter hoge losse ijsblokken, samen met een vers door water uitgesleten ijsoppervlak van zo’n 6 vierkante kilometer.
Geen foutje in de metingen
Hoofdauteur dr. Jade Bowling vertelt daarover: “Toen we dit voor het eerst zagen, dachten we, omdat het zo onverwacht was, dat er iets mis was met onze gegevens. Naarmate we onze analyse verder uitdiepten, werd echter duidelijk dat wat we waarnamen het gevolg was van een enorme waterstroom die onder het ijs vandaan kwam.”
Ze vertelt verder: “Het bestaan van subglaciale meren onder de Groenlandse ijskap is nog een relatief recente ontdekking en, zoals onze studie aantoont, weten we nog steeds niet veel over hoe ze zich ontwikkelen en welke invloed ze kunnen hebben op het ijskapsysteem.”
Omgekeerde richting
De onderzoekers willen met hun studie meer leren over hoe vaak zulke meren leeglopen en wat de gevolgen zijn voor de ijskap. Tot nu toe werd bijvoorbeeld altijd gedacht dat smeltwater altijd richting de oceaan stroomt, maar dit onderzoek levert bewijs dat het ook anders kan: soms stroomt het water in omgekeerde richting naar boven.
Het verraste de wetenschappers ook dat de overstroming plaatsvond in een gebied waarvan modellen voorspelden dat het ijs op de bodem bevroren was. Als verklaring denken ze aan een mechanisme waarbij door druk veroorzaakte breuken in het ijs op de bodem een weg creëren waarlangs het water vervolgens kan stromen.
Verrassende studie
Een dergelijk mechanisme wordt nog niet meegenomen in de modellen over de toekomst van de ijskap. Dat zou waarschijnlijk wel moeten. Daar kan deze studie aan bijdragen, vooral omdat het naarmate de aarde warmer wordt, vaker zal voorkomen dat grote hoeveelheden smeltwater zich een weg naar het oppervlak banen.
Dr. Amber Leeson, docent glaciologie aan de Universiteit van Lancaster en expert op het gebied van ijskaphydrologie, besluit: “Wat we in dit onderzoek hebben ontdekt, heeft ons op veel manieren verrast. Het heeft ons nieuwe en onverwachte dingen geleerd over de manier waarop ijskappen kunnen reageren op extreme hoeveelheden smeltwater aan het oppervlak en het heeft duidelijk gemaakt dat het belangrijk is om het complexe hydrologische systeem van de ijskap beter te begrijpen, zowel nu als in de toekomst.”
