Elk jaar wachten op een vergunning kan een windpark op zee tot 110 miljoen euro duurder maken. Dat hebben onderzoekers berekend voor een park van 1 gigawatt. De rekening kan uiteindelijk bij de stroomverbruiker terechtkomen.
Wie een windpark op zee wil bouwen, geeft jaren voor de spreekwoordelijke steen gelegd is al geld uit. Er zijn bodemonderzoeken, milieustudies, juristen en ontwerpers en die hebben allemaal een prijskaartje. Dat geld is geleend of had elders kunnen renderen. Zolang er geen turbine draait, komt er niets terug. Elke maand uitstel is dus een maand rente zonder inkomsten.
In de gebruikelijke rekensommen is daar weinig van te zien. Om de kostprijs van stroom te bepalen, tellen analisten de bouwkosten op alsof het park er van de ene dag op de andere staat. Dat verhult wat een trage procedure kost.
De rekensom
Rudolph Santarromana, postdoctoraal onderzoeker bij het Paul Scherrer Institut (PSI) in Zwitserland, en zijn collega’s hebben de hele rekensom nu gemaakt.
Een jaar vergunningstijd erbij of eraf verschuift de kostprijs met ongeveer 1 euro per megawattuur. Stroom van een windpark op zee kost ongeveer 70 tot 100 euro per megawattuur, zegt Machiel Mulder, hoogleraar energie-economie aan de Rijksuniversiteit Groningen en niet betrokken bij de studie. Die ene euro is dus iets meer dan 1 procent van de kostprijs. Dat lijkt weinig. Maar een park van 1 gigawatt levert in 25 jaar ruwweg 110 miljoen megawattuur, als het gemiddeld op de helft van zijn vermogen draait. Zo wordt 1 euro vanzelf 110 miljoen.
Hoe lang de aanloop duurt, verschilt. Een ontwikkelaar die in het persbericht wordt aangehaald, rekent voor een heel project op zeven tot elf jaar. Daarvan gaan er tot drie op aan milieutoetsen en tot vier aan toestemming voor de aansluiting op het net. De trend van de laatste twee decennia is langer, niet korter.
Joannes Laveyne, energieonderzoeker aan de Universiteit Gent en niet betrokken bij de studie, herkent dat beeld alvast voor België. Het bouwen zelf is volgens hem niet het probleem. “Het offshore-windpark zelf kan doorgaans in ongeveer één tot twee jaar worden gebouwd,” vertelt hij aan Scientias.nl. De jaren gaan op aan netplanning en vergunningen.
Wil je niets van Scientias missen? Voeg Scientias toe als voorkeursbron op Google dan zie je al onze verhalen!
Als de stekker het probleem is
Stroom via een zeekabel naar land brengen is normaal de goedkoopste keuze. Het alternatief is de stroom op zee gebruiken om waterstof te maken en dat gas per buis of per schip af te voeren. Daarbij gaat energie verloren en dus geld. Maar staat het park jarenlang in de rij voor een plek op het net, dan kan de waterstofroute toch goedkoper uitvallen, puur omdat ze eerder begint te renderen.
Sneller is niet altijd beter
De studie rekent in euro’s en niet in natuurwaarden. Een vergunningsronde is nodig, omdat een windpark het zeeleven, vissers en kustbewoners raakt. De auteurs pleiten uitdrukkelijk niet voor roekeloosheid.
Volgens Laveyne hoeft dat ook niet. De meeste tijd valt te winnen in de administratie eromheen, niet in de milieutoets of de inspraak zelf. Dat kan door het net vroeg te plannen, procedures naast elkaar te laten lopen in plaats van na elkaar, en genoeg personeel te voorzien bij de diensten die vergunningen afleveren.
Ook verschilt de uitgangssituatie per land. In Nederland doet de overheid het voorwerk voor locatie en vergunning en legt netbeheerder TenneT de aansluiting aan. De wachttijd ligt er dan minder bij de ontwikkelaar, maar verdwijnt niet. “Als het bouwen langer duurt, zijn de kosten per eenheid stroom hoger, wie er ook bouwt,” zegt Mulder. In België kampt het Prinses Elisabeth Eiland, het energie-eiland dat nieuwe parken moet aansluiten, met vertraging en hogere kosten.
Daardoor schuift het moment op waarop de nieuwe Belgische windzone geld kan opbrengen. “Ontwikkelaars rekenen deze kosten door, waardoor de effectieve kosten van de elektriciteit stijgen,” zegt Laveyne. Dat elk jaar vertraging er automatisch 1 euro per megawattuur bij doet, klopt volgens hem niet. Het hangt ervan af wanneer het geld wordt uitgegeven en hoeveel van het werk aan het park intussen kan doorlopen. Sneller gaan is in België bovendien lastig, “waar bevoegdheden sterk versnipperd zijn en er geen eengemaakt energiebeleid is”.
Rente speelt sleutelrol
Hoe zwaar een jaar weegt, hangt volgens Mulder vooral af van de rente, of preciezer: van het rendement dat investeerders op hun geld verwachten. “De kosten van vertraging zijn alleen maar een rente-effect,” zegt hij. Wie later stroom levert, krijgt zijn opbrengsten later binnen, en hoe hoger de rente, hoe duurder dat wachten is.
Mulder rekende het na met een voorbeeldpark van 600 megawatt. Duurt de bouw 3 jaar in plaats van 2, dan wordt de stroom bij een rente van 7 procent ruim 2 euro per megawattuur duurder. Bij 2 procent is dat 40 cent. “De bouwtijd is pas relevant wanneer de rente hoog is. Daarom zien we nu met de hoge rente ook minder investeringsprojecten in wind op zee.”
Dat rekenmodellen de bouwtijd doorgaans negeren, herkent hij niet. “Wij rekenen zelf altijd met een bouwtijd, afhankelijk van de techniek, met verschillende jaren aan kosten.”
Laveyne waarschuwt er ook voor de uitkomst niet als iets typisch voor groene stroom te lezen. “Vrijwel elk kapitaalintensief project wordt goedkoper wanneer het eerder inkomsten kan genereren, of dat nu hernieuwbare energie, een kerncentrale of een appartementsblok is.”

