We maken ons op voor een zogenoemde super-El Niño: eentje die een stuk heviger is dan normaal. Dat is niet zo gek, want de afgelopen vier decennia is dit weerfenomeen bijna 40 procent sterker geworden. En nog extremer: de recente El Niño’s zijn sterker dan alle gevallen in de duizend jaar voor 1850. Dat blijkt uit een analyse van koraal op de Galapagoseilanden.
“We zien in het verleden geen periode waarin El Niño’s zo sterk waren als tegenwoordig. En de toenemende kracht van El Niño loopt parallel met de stijgende mondiale temperaturen”, zegt Julia Cole, hoogleraar aan de University of Michigan. “Onze bevindingen laten daarmee zien dat de grote El Niño’s van de afgelopen veertig jaar niet normaal zijn in de context van de afgelopen duizend jaar.”
Warm water schuift naar het oosten
El Niño is een natuurlijk verschijnsel waarbij het tropische deel van de Stille Oceaan eens in de paar jaar warmer wordt dan normaal. Gewoonlijk blazen passaatwinden rond de evenaar van oost naar west waardoor warm water vanuit Zuid-Amerika richting Australië stroomt. Als die winden verzwakken, kan warm water zich weer naar het oosten verspreiden, richting Zuid-Amerika. Daarmee komt een El Niño op gang.
Tegelijk verschuift zware regenval vanuit Indonesië naar het centrale deel van de Stille Oceaan, terwijl het westelijke deel van de oceaan met droogte te maken krijgt. Dat verzwakt de passaatwinden verder, waardoor de situatie zichzelf in stand kan houden. Een El Niño kan daardoor een tot twee jaar duren.
De gevolgen blijven niet beperkt tot de Stille Oceaan. Zo verschuiven stormen boven de Verenigde Staten naar het zuiden, waardoor het woestijnachtige zuidwesten meer regen krijgt en het noordwesten minder. Elders kunnen vergelijkbare veranderingen droogte en overstromingen veroorzaken met mislukte oogsten, bosbranden en ziekten tot gevolg.
“De vraag is niet of de huidige El Niño zal plaatsvinden, maar hoe erg hij gaat worden en hoe ernstig de gevolgen zullen zijn”, aldus Cole. “Dit komt boven op de opwarming van de aarde en versterkt waarschijnlijk de temperatuurstijging die we normaal gesproken door broeikasgassen zouden zien.”
Duizend jaar opgeslagen in koraal
Om te achterhalen hoe bijzonder de recente El Niño’s zijn, bestudeerden de onderzoekers de kern van dertien koralen van de Galapagoseilanden. Daaronder bevonden zich levende kolonies en rotsblokken van eeuwenoud koraal. Koralen groeien jaarlijks een tot twee centimeter door laagjes calciumcarbonaat af te zetten. Aan de chemische samenstelling daarvan is te zien wat de temperatuur van het zeewater was waarin het koraal groeide.
De kernen zijn millimeter voor millimeter onderzocht. Daarbij is gekeken naar de verhouding tussen strontium en calcium, die afhankelijk is van de temperatuur tijdens de groei van het koraal. Daarnaast is de verhouding tussen zuurstofisotopen bepaald, eveneens een maat voor de temperatuur op deze locatie.
Zo ontstond een geschiedenis van temperatuurveranderingen rond de Galapagoseilanden, een gebied waar El Niño een bijzonder grote invloed heeft. Daaruit kwam een opvallend patroon naar voren: sterke El Niño’s verschenen vooral gedurende de laatste veertig tot vijftig jaar. Daarvoor was sprake van een behoorlijk consistent patroon van El Niño’s met een lagere intensiteit. “We bleven gegevens toevoegen en dachten: nou, dit zal wel ingewikkelder worden, maar dat gebeurde eigenlijk niet”, zegt Cole. “Dit is zo’n duidelijk verhaal.”
Leestip: Kunnen we El Niño gewoon uitschakelen? Wetenschappers onderzoeken het
Natuurlijke verklaring blijft uit
Vervolgens keken de onderzoekers of natuurlijke processen in de afgelopen duizend jaar vergelijkbare versterkingen van El Niño konden veroorzaken. Klimaatmodellen simuleerden die periode aan de hand van onder meer historische vulkaanuitbarstingen en veranderingen in zonneactiviteit. Maar er was niets dat op een natuurlijk proces wees.
Dat is niet bepaald goed nieuws. El Niño is zelf al een belangrijke bron van klimaatextremen. Wordt het verschijnsel sterker, dan nemen ook de gevolgen toe: droogte, overstromingen, bosbranden en mislukte oogsten. Veranderingen in de waterkringloop kunnen bovendien infrastructuur beschadigen en gezondheidsproblemen veroorzaken, bijvoorbeeld door ziekten als cholera.
Leestip: Er komt een Super El Niño aan, is dat erg?
“Wij denken dat de opwarming van de aarde El Niño extra kracht geeft en als dat klopt, verwachten we sterkere klimaatextremen die ecologische, infrastructurele en menselijke verliezen vergroten”, zegt Cole. “Geen enkel land beschikt over de middelen om volledig tegen deze gevolgen beschermd te zijn. Er is dus nog een goede reden waarom we moeten afstappen van fossiele brandstoffen, de hoofdoorzaak van het probleem.”
Wil je niets van Scientias missen? Voeg Scientias toe als voorkeursbron op Google dan zie je al onze verhalen!
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
