Bij sommige mensen met een zware depressie werkt medicijn noch therapie. Voor hen is er nu misschien een oplossing: deep brain stimulation, een soort pacemaker voor de hersenen.
Een minuscule elektrode diep in het brein laat bij de helft van de deelnemers aan een Brits-Chinese studie de negatieve gevoelens als sneeuw voor de zon verdwijnen. De onderzoekers ontdekten bovendien een hersenfrequentie die voorspelt wie het meeste baat heeft bij de behandeling.
Depressie is wereldwijd een van de meest voorkomende psychische aandoeningen. De ziekte legt het leven van patiënten compleet lam en kan zelfs leiden tot zelfmoord. Veel mensen komen er na een aantal maanden weer helemaal bovenop met behulp van medicijnen en psychotherapie, maar zo’n 30 tot 50 procent blijft zitten met klachten die maar niet verdwijnen. Voor die groep wordt al jaren gezocht naar nieuwe mogelijkheden en diepe hersenstimulatie lijkt nu een goede optie te zijn.
Laatste redmiddel
Het wordt al langer gebruikt bij de ziekte van Parkinson. Artsen plaatsen bij deze techniek dunne elektroden diep in het brein. Ze geven milde stroompjes af om de verstoorde hersenactiviteit van patiënten te corrigeren, maar de toepassing bij depressie staat nog in de kinderschoenen. In de nieuwe studie kregen 26 patiënten uit het Ruijin Hospital in Shanghai implantaten in het brein geplaatst. Alle deelnemers leden aan een zware, therapieresistente depressie. De onderzoekers stimuleerden twee gebieden in de basale voorhersenen tegelijk: de bedkern van de stria terminalis (BNST), een gebied dat sterk betrokken is bij angst, stress en sociaal gedrag. En de nucleus accumbens, een gebied dat een belangrijk onderdeel is van het beloningssysteem en betrokken is bij het ervaren van plezier en voldoening, motivatie en verlangen.
De diepe hersenstimulatie zorgde ervoor dat 13 van de 26 patiënten flink opknapten gedurende de studie. Negen deelnemers genazen zelfs volledig, hun klachten waren zo goed als verdwenen. Onderzoeksleider Valerie Voon van de University of Cambridge is erg in haar nopjes met de resultaten: “Deep brain stimulation laat zien dat er hoop is voor mensen met therapieresistente depressie. Maar het mooiste is dat we nu eindelijk een objectief signaal hebben dat voorspelt welke patiënten het meest van de behandeling profiteren.”
Thètagolven
Activiteit in een specifieke hersenfrequentie, de zogenaamde thètagolven met een frequentie van tussen de 4 en 8 Hertz, blijkt cruciaal. Hoe hoger de thèta-activiteit in de BNST, hoe ernstiger de depressie en angstklachten zijn. Patiënten bij wie voor de hersenoperatie een lagere thèta-activiteit werd vastgesteld, knapten na de operatie het meest op.
Ook de samenwerking tussen hersengebieden speelt een rol: patiënten bij wie de BNST en de prefrontale cortex sterk gesynchroniseerd waren wat betreft de thètafrequenties, scoorden beter in het onderzoek. De prefrontale cortex helpt emoties reguleren. Goede communicatie tussen deze gebieden lijkt het herstel te bevorderen. “We zagen dat juist die thèta-hersengolven konden voorspellen wie het best gaat reageren op diepe hersenstimulatie. Dit kunnen we gebruiken om volledig gepersonaliseerde behandelplannen op te zetten”, vertelt Cambridge-onderzoeker Linbin Wang enthousiast.
Tijdens de behandeling daalde de hoeveelheid thèta-activiteit samen met de depressie- en angstklachten. Dit bracht de wetenschappers op het idee om een zogeheten ‘closed-loop hersenstimulatie’ op te zetten. Hierbij past het implantaat zichzelf in real time aan op basis van de hersenactiviteit die het oppikt. “Omdat we aan de thèta-activiteit precies kunnen zien hoe ernstig de angst en depressieve klachten zijn, kunnen we straks misschien zeggen: ‘activiteit is hoog, draai de stimulatie omhoog’. En als de patiënt rustiger is, juist omlaag”, aldus Voon.
Wie profiteert niet?
Patiënten die sterk reageerden op negatieve beelden, zoals ongelukken, hadden de kleinste kans op verbetering. Die gevoeligheid voor negatieve prikkels lijkt een aparte route van depressie te zijn, die minder goed op diepe hersenstimulatie reageert.
“Dit is de grootste studie tot nu toe waarin diepe hersenstimulatie in de BNST en nucleus accumbens wordt getest tegen depressie. De resultaten laten zien hoe het depressieve brein ontregeld raakt en tonen tegelijk de kracht van deep brain stimulation aan”, besluit neurochirurg Bomin Sun.
