Als zowel slachtoffer als hulpverlener zweven, is reanimeren allesbehalve eenvoudig. Maar onderzoekers denken nu een manier te hebben gevonden waarop ook astronauten bij een hartstilstand kunnen worden gered.
Wanneer je iemand reanimeert, moet je borstcompressies uitvoeren en flinke druk uitoefenen op de borst van het slachtoffer. Hier op aarde helpt de zwaartekracht dan mee; je kunt je gewicht gebruiken om de borst vijf tot zes centimeter diep in te drukken.
De handstand-methode
Maar in de ruimte is dat – door de beperkte zwaartekracht – een stuk lastiger. Daar hebben ruimtevaartorganisaties, zoals NASA, al wel over nagedacht en op dit moment is het advies om in de ruimte te reanimeren middels de ‘handstand-methode’. Hierbij steunen je handen op de borst van het slachtoffer en zet je je voeten tegen een wand van het ruimteschip, zodat je druk op de borst uit kunt oefenen. Het klinkt misschien als een goed plan. Maar de praktijk is grillig. Zo wijzen experimenten uit dat het op deze manier nog steeds heel lastig is om de borst diep genoeg in te drukken en dus de bloedsomloop op gang te houden en schade aan vitale organen – zoals de hersenen – te voorkomen.
Er zijn naast de handstand-methode ook nog wel andere manieren om bij een beperkte zwaartekracht te reanimeren. Zoals bijvoorbeeld de Reverse Bear Hug-methode, waarbij de hulpverlener het slachtoffer van achteren omarmt en vervolgens met beide armen de borst indrukt. Of de Evetts-Russomano-techniek, waarbij de hulpverlener zijn linkerbeen over de rechterschouder van het slachtoffer gooit en zijn rechterbeen om de torso klemt, waarna deze zijn enkels achter de rug van het slachtoffer kruist, om vervolgens vanuit die positie druk uit te oefenen op de borst. Maar ook de toepassing van deze methoden resulteert vaak niet in borstcompressies die diep genoeg zijn om de bloedsomloop op gang te houden.
Experimenten in de lucht
Maar als al die acrobatische toeren niet werken, hoe moet het dan? Daar hebben onderzoekers zich nu nog eens over gebogen en daarbij hebben ze al snel besloten hun pijlen te richten op hartmassageapparaten. Dit zijn apparaten die in staat zijn om borstcompressies uit te voeren. Die mechanische borstcompressies zijn niet per se beter dan handmatige borstcompressies, maar inzet van een hartmassageapparaat is wel heel nuttig gebleken als een reanimatie lang duurt. Of onder omstandigheden waarin borstcompressies moeilijk uit te voeren zijn en vandaar dat onderzoekers de apparaten ook wel geschikt achtten voor gebruik in de ruimte. Maar zijn ze dat ook? Om dat uit te zoeken, maakten de onderzoekers – gewapend met een reanimatiepop en verschillende hartmassageapparaten – meerdere paraboolvluchten met het vliegtuig A310 Air Zero G. Tijdens deze paraboolvluchten lijkt het een korte tijd alsof er een beperkte zwaartekracht is en zo kunnen onderzoekers dus heel even ervaren hoe het in de ruimte is. En die tijd hebben ze gedurende drie paraboolvluchten goed besteed, want ze gebruikten deze om na te gaan welk hartmassageapparaat nu het beste functioneert in de ruimte.
Drie apparaten
De onderzoekers testten verschillende hartmassageapparaten. Waaronder eentje met een brede band die om de borst wordt aangebracht en vervolgens door het apparaat met regelmaat wordt aangespannen, zodat de borst wordt samengedrukt. Daarnaast testten ze een apparaat met een uitschuifbare buis die de borstkas ritmisch naar beneden duwt.
Resultaten
Experimenten tijdens de paraboolvluchten onthullen dat het laatstgenoemde apparaat het beste werkte onder een beperkte zwaartekracht. Het hartmassageapparaat met de uitschuifbare buis behaalde een mediane compressiediepte van 53 millimeter, wat aanzienlijk meer is dan de diepte die andere geteste hartmassageapparaten (29 millimeter) behaalden of die middels de handstand-methode (34,5 millimeter) kon worden bewerkstelligd.
Uitbreiding van de EHBO-kit?
Of hartmassageapparaten in de toekomst tot de standaarduitrusting van astronauten zal gaan behoren, is ondanks de resultaten – die de onderzoekers dit weekend tijdens een bijeenkomst van de European Society of Cardiology presenteren – nog even afwachten, denkt onderzoeker Nathan Reynette. “Het is aan de ruimtevaartorganisaties zelf om te beslissen of ze automatische borstcompressieapparaten willen opnemen in hun medische uitrusting. We weten dat ze daarbij naast effectiviteit ook rekening moeten houden met andere factoren, zoals gewicht en een beperkte ruimte.”
Kleine kans?
Wat mogelijk ook een rol speelt in de overweging om hartmassageapparaten al dan niet te lanceren, is dat de kans dat goedgetrainde astronauten in de ruimte een hartstilstand krijgen – in ieder geval op papier – niet zo groot is. “De meeste astronauten zijn jong, gezond en fysiek fit,” erkent Reynette. “Ook worden ze voor ze de ruimte ingaan uitgebreid medisch getest en onderzocht op onder meer chronische hartziekten.” Toch is het volgens Reynette zeker wel nuttig om na te denken over hoe we in de ruimte het beste kunnen reanimeren. “Toekomstige, langer durende ruimtemissies en de opkomst van ruimtetoerisme kunnen het risico op medische noodsituaties vergroten.”
Ten slotte kan het onderzoek ook implicaties hebben voor reanimaties op aarde, denkt Reynette. Met name wanneer die zich voordoen op locaties waar de benodigde ruimte en/of expertise om effectieve borstcompressies uit te voeren, ontbreekt. Denk bijvoorbeeld aan kleine ruimtes – zoals onderzeeërs – of afgelegen locaties waar professionele hulp lang op zich kan laten wachten – zoals onderzoeksstations nabij de polen. Vervolgonderzoek moet uitwijzen of hartmassageapparaten ook daar uitkomst kunnen bieden.
