Zelf denk je ongetwijfeld dat je lekker neutraal aan het scrollen bent, maar je tijdlijn op social media beïnvloedt je op allerlei manieren. Zo kleurt hij bijvoorbeeld je politieke voorkeur. Het algoritme van X kan gebruikers zelfs in enkele weken al duidelijk conservatiever maken. En het algoritme uitzetten heeft geen nut.
Onderzoeksleider Germain Gauthier van Bocconi University legt in Nature uit dat het allemaal draait om de codering onder de motorkap van Elon Musks platform. Je kunt het zien als een recept achter het algoritme dat bepaalt wat jij ziet. Zo heeft het een grote invloed op waar jij in gelooft en wat jij vindt.
Keuze uit twee tijdlijnen
In een zeldzaam groot praktijkexperiment verdeelden de wetenschappers zo’n 5000 Amerikaanse X-gebruikers willekeurig over twee groepen. De eerste groep kreeg de standaard For You-feed voorgeschoteld: een algoritmisch samengestelde tijdlijn met berichten waarvan het systeem denkt dat je ze interessant vindt. Hier zitten ook accounts bij die je niet volgt. De tweede groep kreeg herhaaldelijk de ouderwetse, chronologische feed te zien. Die bestaat alleen uit berichten van gevolgde accounts en laat ze zien in de volgorde waarin ze zijn geplaatst op het medium.
Zeven weken lang werd gemeten wat dat verschil deed met de politieke opvattingen van de actieve scrollers. En wat bleek? Gebruikers die overstapten van chronologisch naar For You vonden beleidsthema’s die populair zijn bij Republikeinen, zoals misdaad, inflatie en immigratie, opeens 4,7 procent belangrijker. Ook waren ze na het experiment vaker van mening dat het strafrechtelijk onderzoek naar president Donald Trump moet stoppen en was er een verschuiving te zien richting een pro-Russischer houding in de Oekraïne-oorlog. Gebruikers dachten 7,4 procentpunt minder positief over de Oekraïense president Volodymyr Zelensky en scoorden hoger op een index die pro-Russische opvattingen meet.
Sturend algoritme
Hoe kan een tijdlijn zulke gevaarlijke effecten veroorzaken? De onderzoekers keken onder de motorkap van het algoritme en ontdekten dat de For You-feed gemiddeld 2,9 procent meer rechts georiënteerde content bevatte dan de chronologische feed. Berichten van alternatieve media en politieke activisten worden opgewaardeerd, terwijl gevestigde nieuwsorganisaties naar de achtergrond verdwijnen.
Het langetermijneffect is zo mogelijk nog zorgwekkender. Het algoritme zet gebruikers onbewust aan om meer rechts georiënteerde accounts te volgen. Het resultaat is dat het nieuwe volgpatroon voor een belangrijk deel intact blijft, zelfs nadat deze mensen weer terugschakelen naar een chronologische feed. Met andere woorden: het uitzetten van het algoritme reset je informatievoorziening niet, de invloed werkt door.
Patroon
De studie staat niet op zichzelf. In 2022, nog voor Elon Musk Twitter kocht en omdoopte tot X, bleek al dat het algoritme in zes van de zeven onderzochte landen de content van de politieke rechterzijde meer versterkt dan die van links. Een ander experiment uit 2025 laat zien hoe krachtig zulke systemen zijn.
Onderzoekers herschikten X-feeds om blootstelling aan antidemocratische en sterk partijdige content te verminderen. Het effect was dat de gevoelens van proefpersonen over politieke tegenstanders met meer dan twee punten op een schaal van 0 tot 100 verschoven. Een verandering die normaal gesproken zo’n drie jaar aan maatschappelijke ontwikkeling kost.
Digitale infrastructuur
X heeft meer dan 400 miljoen gebruikers wereldwijd. Het platform is uitgegroeid tot een basisvoorziening voor politieke en maatschappelijke communicatie. En haar algoritmes, en die van andere social media, zijn geen passieve doorgeefluiken. Ze functioneren als een onzichtbare redactie: ze bepalen wat we weten, wie onze aandacht krijgt, wie tot ‘het andere kamp’ behoort en uiteindelijk wat wij als waar of belangrijk beschouwen.
Het tijdperk waarin we socialemediabedrijven op hun woord geloven over de neutraliteit van hun algoritmes, ligt ver achter ons. Digitale infrastructuur uit de Verenigde Staten heeft een duidelijke invloed op onze democratie en ons denken. Het is dan ook niet meer dan logisch dat we deze platforms streng controleren.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Eerherstel voor Elon Musk? Starship maakt zaterdag een tweede testvlucht (nu maar hopen dat het beter gaat dan de eerste) en Desinformatie en demonisering: radicale termen verspreiden zich razendsnel door wisselwerking social media en Tweede Kamer. Of lees dit artikel: Het halo-effect op social media: door een filter lijk je niet alleen mooier, maar ook slimmer en socialer.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
