Overstromingen, oorlog, aardbevingen, economische crises en epidemieën: de lijst met rampen die ons kan overkomen is lang. En dan begint de ellende eigenlijk pas…
Oogsten gaan verloren, vee sterft, voedselvoorraden raken vervuild, wegen worden onbegaanbaar en hele dorpen raken geïsoleerd. Een somber plaatje, dat er door klimaatverandering en een steeds verdeeldere wereld alleen maar beroerder uit gaat zien. Toch komt de wetenschap met positief nieuws: rampen hoeven niet automatisch in hongersnood te eindigen.
Een nieuwe studie zet vraagtekens bij onze natuurlijke neiging om te denken dat het na een ramp allemaal misgaat. De link tussen rampen en voedselonzekerheid is wel degelijk te doorbreken. De sleutel daartoe is weerbaarheid: het vermogen van mensen, gemeenschappen, ecosystemen en voedselsystemen om een klap op te vangen en toch te blijven functioneren.
Aziatische landen
Er is een enorme dataset gebruikt, verzameld over ruim tien jaar, met gegevens uit tientallen landen wereldwijd. Daaruit blijkt dat het niet zozeer gaat om de welvaart van een land of de frequentie en hevigheid van de rampen, maar vooral hoe goed dat land zich heeft voorbereid en hoeveel weerbaarheid het heeft opgebouwd.
Zo blijkt dat in diverse landen, met name in Azië, de voedselzekerheid juist verbeterde, ook al werden ze harder getroffen door rampen dan de rest van de wereld. “Rampen slaan tegenwoordig steeds vaker toe”, legt hoofdonderzoeker Chris Béné uit. “Dit komt onder andere door klimaatverandering, conflicten en pandemieën. Het is erg belangrijk om duidelijk te maken dat een hongercrisis geen onvermijdelijk onheil is.” Volgens hem kan veel leed worden voorkomen, mits landen en vooral hun voedselsystemen goed genoeg voorbereid zijn.
Wat maakt een land weerbaar?
Om te achterhalen waardoor landen hun voedselzekerheid weten te behouden tijdens crises, keek het team naar landen met uiteenlopende inkomensniveaus. Ze namen factoren mee als de ernst van de rampen, de slagkracht van overheden, de kwaliteit van infrastructuur en de mate van economische en sociale samenhang, met bijzondere aandacht voor de opbouw van de voedselsystemen zelf. Uit de resultaten komen een aantal heldere lessen naar voren:
Landen die op meerdere manieren aan voedsel kunnen komen, lopen duidelijk minder risico op een crisis. Een overheid die goed functioneert, samen met toegang tot nieuwe technologie en financiële markten, is van groot belang. Op de langere termijn speelt ook sociaal kapitaal, oftewel de kracht van het collectief en onderlinge relaties, een belangrijke rol.
“Het is cruciaal dat overheden, ontwikkelingsorganisaties en financiële instellingen investeren in het vermogen van landen om rampen te zien aankomen en er sneller op te reageren”, zegt onderzoeker Jose-Luis Vivero-Pol. “Dit kan door in te zetten op diversiteit en overcapaciteit binnen voedselsystemen in plaats van enkel op efficiëntie en just-in-time-ketens (een logistieke productie- en bevoorradingsketen waarbij pas wordt geleverd en geproduceerd op het exacte moment dat dingen nodig zijn, red.). Ook is het belangrijk om te investeren in de vaardigheden van huishoudens en gemeenschappen om hun voeding en bezittingen te beschermen.
Te midden van de aanhoudende stroom aan tragische verhalen wereldwijd komt deze studie dus met een positieve noot. Rampen zijn meestal niet te voorspellen, maar dit laat zien dat de gevolgen ervan wel te beperken zijn. En de wetenschap helpt ons steeds beter te begrijpen hoe.
Wil je niets van Scientias missen? Voeg Scientias toe als voorkeursbron op Google dan zie je al onze verhalen!
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
