Hommelkoninginnen moeten in hun eentje een kolonie beginnen. Nieuw onderzoek laat zien dat ze daarvoor een bijzonder talent gebruiken: snel leren ruiken.
Een hommelkoningin heeft in het voorjaar geen makkelijke taak. Ze komt alleen uit haar winterrust en moet meteen aan het werk. Ze zoekt voedsel, vindt een plek voor een nest, maakt waskamers en legt haar eerste eitjes. Er zijn dan nog geen werksters die kunnen helpen. Alles hangt af van die ene koningin.
Leestip: Aardhommels blijken hun nesten heel georganiseerd te verdedigen
“Voor de koningin staat er ontzettend veel op het spel”, zegt Melanie Kimball, onderzoeker aan de University of California, Davis. “Als zij faalt, faalt de hele kolonie.” Dat klinkt dramatisch, en om eerlijk te zijn is dat het ook. Tijdens de eerste weken is de koningin eigenlijk de enige hoop.
Nieuw onderzoek van Kimball en Felicity Muth laat zien dat hommelkoninginnen aanzienlijk beter zijn in het leren herkennen van geuren dan werksters. Ook blijken jonge koninginnen gevoeliger te zijn voor zwakke geuren. Dat kan handig zijn tijdens het zoeken naar nectar in een bloemenveld, waar niet elke bloem evenveel nectar geeft. Het onderzoek is te vinden in Proceedings of the Royal Society B Biological Sciences.
Bloemengeuren
De onderzoekers deden twee proeven. Tijdens de eerste proef vingen ze wilde hommels van de soort Bombus vosnesenskii. Dat waren koninginnen en werksters. De dieren kregen twee bloemengeuren te ruiken. Een geur werd gekoppeld aan suikerwater. De andere geur leverde niets op. Daarna keken de onderzoekers hoe vaak de hommels de juiste geur kozen.
De koninginnen maakten duidelijk minder fouten dan de werksters. Ze hadden dus minder training nodig om de goede geur te onthouden. Daarna kregen alle hommels een extra oefensessie voorgeschoteld. Toen verdween het verschil. Dat is belangrijk, omdat het laat zien dat de werksters het wel konden leren. De koninginnen waren alleen sneller.
Daarna wilden de onderzoekers weten of koninginnen misschien simpelweg beter ruiken. Daarom deden ze een tweede proef in het lab, met jonge koninginnen en werksters van de soort Bombus impatiens. De hommels liepen door een Y-vormige opstelling. Aan de ene kant zat een geur, aan de andere kant niet. De geur werd steeds zwakker gemaakt. Zo konden de onderzoekers zien wanneer de hommels de geur nog herkenden.
Ook hier deden de jonge koninginnen het beter. Zij kozen aanzienlijk vaker de juiste kant dan de werksters. Volgens Kimball kan dat buiten in een weiland helpen. “Dit kan hen helpen om sneller de beste bloemen te vinden”, zegt ze.
Snel leren
De ontdekking past bij eerder onderzoek. Daaruit bleek al dat hommelkoninginnen ook visueel sneller leren dan werksters. Denk aan het herkennen van de kleuren van bloemen. Samen wijst dit erop dat koninginnen misschien in het algemeen heel snel nieuwe vaardigheden kunnen leren. Volgens de onderzoekers is dat logisch: een werkster is belangrijk, maar niet zo belangrijk als de koningin. Als zij in het voorjaar geen voedsel vindt of geen goed nest maakt, komt er geen nieuwe generatie.
Daarmee zeggen de onderzoekers niet dat werksters ‘dom’ zijn. Werksters kunnen juist heel goed leren. Ze vinden voedsel, onthouden bloemen en helpen de kolonie groeien. Het verschil zit vooral in hoe snel ze nieuwe dingen leren. De koningin lijkt wat dat betreft duidelijk een voorsprong te hebben. “Ze moet goed kunnen leren”, zegt Kimball. “Uiteindelijk moet ze tijdens die eerste weken alles alleen doen.”
Invasieve soorten
Het onderzoek is belangrijk, omdat hommels een belangrijke rol spelen in de natuur. Ze bestuiven wilde planten en gewassen zoals tomaten, pompoenen, blauwe bessen en veenbessen. Sommige planten hebben grote, trillende insecten nodig om hun stuifmeel los te maken. Hommels zijn daar goed in.
Echter staan veel hommelpopulaties onder druk. Zo hebben ze vaak last van pesticiden. Ook moeten ze regelmatig concurreren met invasieve soorten. Als onderzoekers beter begrijpen hoe hommels bloemen vinden en herkennen kan dat helpen om ze in de toekomst beter te beschermen.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Hommels laten weer zien hoe slim ze zijn: ze kunnen simpele morsecode leren ‘lezen’ en Wetenschappers doen verrassende ontdekking: ook hommels nemen soms een snipperdag . Of lees dit artikel: Bizar en zorgwekkend: hommels kruipen voor hun winterslaap het liefst in met pesticiden vervuilde grond .
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
