Dat het klimaat verandert door de mens, is bekend. Dat die verandering vervelende consequenties heeft, zoals bosbranden, weten ook veel mensen wel. Maar dat 56 miljoen jaar geleden de wereld óók werd geplaagd door bosbranden, vanwege… klimaatverandering? Dat is precies wat onderzoekers ontdekt hebben door bodemlagen te analyseren.
Dit verhaal begint ver voor de mens op de aarde rondliep. Want 56 miljoen jaar geleden is, als het over het klimaat gaat, een heel interessante periode: het Paleocene-Eocene Thermale Maximum (PETM). Het wàt? Voor je beeldvorming: in die tijd waren de dinosauriërs nog niet zo lang uitgestorven. Met alle verhalen over klimaatverandering is het bijna niet voor te stellen, maar tijdens het PETM was het gemiddeld zo’n acht graden warmer dan nu.
Een vrijwel ijsloze Noord- en Zuidpool
Van smeltende ijskappen had de wereld toen geen last. Het was namelijk zo warm dat van ijs op de Noord- en Zuidpool bijna geen sprake was, legt Mei Nelissen – een van de onderzoekers van de nieuwe studie – uit. Je leest het goed: het was zó warm, dat er bijna geen ijs te vinden was op Antarctica. De wereld was toen een echte broeikas. Tijdens die periode kwam er ineens veel CO2 in de lucht.
Hoe het broeikasgas in de lucht kwam weten we niet precies, maar de ontdekking van Nelissen geeft ons wel een duwtje in de juiste richting. In 2021 heeft de JOIDES Resolution – een schip speciaal gebouwd voor wetenschappelijk onderzoek – bij Noorwegen een bodemmonster van de zeebodem genomen. Nelissen laat een zakje zien met iets wat nog het meeste doet denken aan betongruis.
Laagje voor laagje afpellen
Toch vormt dit grijze goedje een goudmijn aan informatie. Het is namelijk gelamineerd sediment, iets wat het beste vergeleken kan worden met de jaarringen van een boom. Ieder afzonderlijk laagje vertelt iets over de periode waarin het ontstaan is. “Zo’n laag leg je onder de microscoop en dan ga je deeltjes (zoals stuifmeel) tellen.” Uit die deeltjes komt een grafiek – met een opmerkelijke uitkomst.
Nelissen: “Voor de CO2-uitstoot die tijdens het PETM begint, zien we heel veel stuifmeel van coniferen. Daarna verandert de vegetatie direct. We zien bijvoorbeeld andere bomen en een specifiek soort varens die beter tegen bosbranden kan.” Daarnaast vindt ze ook indicaties van bodemverstoring. Als er veel bomen verdwijnen, wordt de grond immers niet meer goed bij elkaar gehouden. Daardoor spoelt organisch materiaal weg, wat in zee terechtkomt.
En nu, miljoenen jaren later, ligt het onder de microscoop van Nelissen. Maar er valt nog iets op: heel veel sporen van houtskool. Langzaam vallen een aantal puzzelstukjes op hun plek. De plotselinge verandering van vegetatie, de hard stijgende temperatuur én de houtskoolsporen wijzen heel duidelijk richting bosbranden.
Nieuwe raadsels
Ondanks die conclusie blijven er vragen. Het klimaat is nu, vergeleken met toen, een stuk koeler. Waarom is de aarde na het PETM bijvoorbeeld zo sterk afgekoeld? Daar breken wetenschappers zich het hoofd over. Vermoed wordt dat de verschuivingen van continenten en veranderende oceaanstromingen er een rol in hebben gehad, maar dat staat niet vast.
Toch zijn we hard op weg om de temperatuur weer een graadje hoger te zetten. “We stoten nu tien keer zoveel CO2 uit vergeleken met het PETM, maar zoveel als toen zit er nog niet in de lucht.” Het duurt nog wel even voordat de spreekwoordelijke badkuip weer vol zit, mochten we dat zover willen laten komen. Zijn er ook lichtpuntjes? Helaas, het lijkt er voorlopig niet op.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Bosbranden veroorzaken veel meer luchtvervuiling dan gedacht en De LA-bosbranden illustreren het maar al te goed: extreme droogtes worden frequenter, langer en verwoestender. Of lees dit artikel: Fossiele reuzenslak geeft blik op het klimaat van de verre toekomst.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
