Over ruim een week, op 12 augustus, vindt de grootste zonsverduistering in 27 jaar plaats. In o.a. Spanje wordt deze totaal, in Nederland en België zal tot zo’n 90 procent van de zon bedekt zijn in de avond.
De grote dag nadert: op woensdag 12 augustus schuift de Maan tussen de Zon en de Aarde en vindt een zonsverduistering plaats die in onze contreien een verduistering van bijna 90 procent oplevert. Het is de grootste gedeeltelijke zonsverduistering die we sinds de 21e eeuw te zien krijgen in Nederland of België.
Een zeldzame samenstand
Een zonsverduistering ontstaat wanneer de Zon, Maan en Aarde perfect op één lijn staan, waardoor de Maan het zonlicht blokkeert en een schaduw op Aarde werpt. Dat gebeurt gemiddeld eens in de ongeveer zestien maanden, maar is ook dan niet vaak zichtbaar vanuit Europa, laat staan ons land. Voor het laatst was er in 1999 een eclips van deze omvang in onze streken waar te nemen.
Dat de Maan de Zon vrijwel exact kan bedekken, is overigens een bijzonder toeval. De Zon is ruwweg 400 keer groter dan de Maan, maar staat ook 400 keer verder van de Aarde, op zo’n 150 miljoen kilometer, terwijl de Maan op ruim 380.000 kilometer afstand cirkelt. Doordat de baan van de Maan niet perfect rond is, varieert de afstand. Staat de Maan iets dichterbij, dan is de bedekking totaal. Staat hij juist wat verder weg, dan ontstaat een ringvormige zonsverduistering, waarbij een heldere ring van de Zon alsnog zichtbaar blijft.
Maar ook de hellingshoek van de baan van de Maan speelt een cruciale rol in het hele fenomeen: die staat namelijk zo’n 5 graden schuin ten opzichte van de baan van de Aarde om de Zon, waardoor de Maan bij de meeste maandelijkse passages simpelweg boven of onder de zonneschijf voorbij schuift. En er zodoende niet een volledige, noch een gedeeltelijke zonsverduistering ergens op Aarde te zien is.
12 Augustus 2026
Op 12 augustus is de Maan in de dalende knoop van zijn baan en beweegt ten zuiden langs de Zon, én staat de Maan met 366.974 kilometer dichtbij genoeg voor een totale zonsverduistering in een zone van 293 kilometer breed gedurende krap twee uur over het Aardoppervlak schuivende, beginnende in Noord Rusland en via Groenland, Ijsland in Noord Spanje eindigende:
Nederland en België
De gedeeltelijke verduistering, vanuit Nederland en België goed te aanschouwen, begint op 12 augustus afhankelijk van je exacte locatie tussen 19.15 uur (Noord Nederland) en 19:20 uur (Zuid België). Rond 20.11 uur bereikt het spektakel zijn hoogtepunt, wanneer de Maan ongeveer 88 procent van de Zon bedekt. De Zon staat dan laag aan de west-noord-westelijke horizon en zal om 21.10 uur ondergaan, enkele minuten nadat de eclips iets na 21.00 uur eindigt. Zie onderstaande tabel vanaf hemel.waarnemen.com voor een indicatie vanuit jouw locatie, of kijk eventueel via zonsverduisteringscalculator om je exacter op weg te helpen. Apps zoals Sky Tonight, Solar Eclipse Navigation, Star Walk2 of Mobile Observatory doen dat mogelijk als allerbeste, gepersonaliseerd aan jouw locatie.
| Plaats | Begin | Maximum | Einde | ||||
| tijd | hoogte | tijd | hoogte | bedekking | tijd | hoogte | |
| Den Helder | 19:15:05 | 16.4° | 20:10:01 | 8.3° | 88.0% | 21:02:12 | 1.2° |
| Groningen | 19:14:40 | 15.4° | 20:09:11 | 7.5° | 87.0% | 21:01:04 | 0.5° |
| Utrecht | 19:16:38 | 15.9° | 20:11:23 | 7.7° | 88.3% | 21:03:23 | 0.5° |
| Middelburg | 19:17:38 | 16.7° | 20:12:41 | 8.3° | 89.4% | 21:04:54 | 0.9° |
| Maastricht | 19:18:49 | 15.2° | 20:13:18 | 6.8° | 88.9% | 21:05:00 | -0.4° |
| Brugge | 19:18:07 | 16.8° | 20:13:14 | 8.3° | 89.8% | 21:05:30 | 0.9° |
| Antwerpen | 19:18:09 | 16.1° | 20:13:00 | 7.7° | 89.3% | 21:05:00 | 0.4° |
| Brussel | 19:18:48 | 16.0° | 20:13:37 | 7.5° | 89.5% | 21:05:35 | 0.2° |
| Luik | 19:19:12 | 15.2° | 20:13:41 | 6.7° | 89.1% | 21:05:23 | -0.4° |
| Bastenaken | 19:20:17 | 14.8° | 20:14:40 | 6.3° | 89.5% | 21:06:15 | -0.9° |
De grens van totaliteit in Spanje
Wie in de gelegenheid verkeerd dit grootse spektakel maximaal mee te pakken, moet zich elders begeven. Het noorden van Spanje, een klein deel van Portugal, IJsland en Groenland liggen in de smalle strook waar de eclips totaal is. In Spanje is de Zon tussen 20.26 en 20.32 uur volledig verduisterd, ook op de Balearen. Daar verandert de heldere dag tijdelijk in duisternis en wordt de corona rondom de Zon zichtbaar.
Wil je niets van Scientias missen? Voeg Scientias toe als voorkeursbron op Google dan zie je al onze verhalen!
Veilig kijken is geen overbodige luxe
Het direct waarnemen van de Zon, zelfs wanneer deze tot bijna 90 procent bedekt is, is schadelijk voor het menselijk oog. Een speciale eclipsbril of filter is een vereiste: die blokkeert meer dan 99,999 procent van het zonlicht en beschermt tegen schadelijke ultraviolet- en infraroodstraling die chemische en thermische beschadiging in het netvlies veroorzaken indien je toch, onbeschermd, kijken zou. Een gewone zonnebril, cd of fotofilter biedt hierbij onvoldoende bescherming. Wie zonder de juiste bescherming kijkt, riskeert blijvende oogschade; schade die je niet direct merkt of voelt (branden), maar zich pas uren later kan gaan manifesteren en permanent kan blijken.
Verstandigst als je zelf op directe manier de zonsverduistering wilt kijken is om, nu het hier en daar nog kan, spoedig in winkel of webshop een ‘eclipsbril‘ te kopen die voldoet aan ISO-keurmerk 12312-2. Of je buren, ouders of eigen opslag eens na te gaan, of zij er niet nog enkele hebben liggen van eerdere eclipsen…
Indirect waarnemen – de gaatjescamera
Met een gaatjescamera of de ‘camera obscura-methode’ kijk je niet direct naar de Zon en voorkom je effectief oogschade. Hiermee projecteer je een beeld van de zon op een projectieoppervlak. Dat geprojecteerde beeld kun je probleemloos bekijken, zelfs met meerdere mensen tegelijk. Het is zo simpel als een klein gaatje prikken van ongeveer een millimeter breed en zonder rafelige randjes in dun karton of door een papiertje, en deze zo’n 60 cm. afstand van het projectie oppervlak te houden: wit papiertje nummer 2. Verander de afstand tussen beide wat om scherp te stellen, zodoende je een projectiebeeld krijgt van de zon, waaruit een hap is genomen:
Je kunt een indirecte projectie daarnaast ook doen met een loep of lens, een omgedraaide verrekijker of omgedraaide telescoop, die je voor het projectieoppervlak houdt, maar let er met lenzengebruik op dat je optica niet te heet wordt of het projectieoppervlak niet in brand vliegt.
Tot slot, kan het zijn dat ook het bladerdak van bomen en andere objecten bijzondere vertekeningen geven op de grond of muur vanwege het camera obscura effect. Leg ze vast op foto, als je ziet!
Tip: Kijk op zonsverduistering.nl als je veel meer over veilig eclipsen observeren, fotograferen of filmen wilt lezen.
Activiteiten om aan deel te nemen
Maar, je kunt ook deelnemen aan één van de vele activiteiten die worden georganiseerd tijdens en rondom deze zonsverduistering. Veel universiteiten en sterrenwachten openen hun deuren op 12 augustus en verzorgen activiteiten waarbij je de zonsverduistering kunt zien.
De Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA) onderhoudt een overzicht van alle activiteiten in Nederland, terwijl de Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Weer- en Sterrenkunde (KNVWS) burgerinitiatieven zoals kijklocaties en livestreams deelt en registreert op hun site.
In België wordt de overzichtslijst beheerd door de Vlaamse volkssterrenwachten via het platform Eclips 2026. Op de Vereniging voor Sterrenkunde (VVS) themasite eclipsgids.be vind je meer, zoals een wetenschappelijk burgerproject om de effecten van de temperatuur, luchtdruk, luchtvochtigheid en lichtintensiteit te meten tijdens de verduistering, waarvoor ze jou vragen mee te doen! Maar ook … een fotowedstrijd.
Stuur je eventuele foto of video van de eclips ook aan ons door alsjeblieft, we schrijven later graag een artikel over alle inzendingen! Mail: info@scientias.nl
Een fenomeen om niet te missen
De astronomische gebeurtenis van 12 augustus belooft één van de hoogtepunten van deze zomer te worden. In de aanloop naar de eclips zijn al meer dan 110.000 eclipsbrilletjes verkocht bij de volkssterrenwachten. En dat is niet verwonderlijk: de volgende eclips van deze omvang is vanuit Nederland of België pas over 55 jaar weer te zien. Pas in het jaar 2093 is er een ringvormige verduistering zichtbaar in Nederland, gevolgd door een totale zonsverduistering in Groningen in het jaar 2135.
Dan is het alleen nog hopen op een onbewolkte avond, de 12e!
Kijk de short van Diederik Jekel van eerder vandaag over deze bijzondere eclipsen periode, zo niet die eronder van een dag later, over deze eclips waarnemen vanuit Nederland:
