In een onaangetast graf bij Lima vonden archeologen schitterende papegaaiveren. Niemand wist hoe ze daar waren beland. Tot nu.
De veren werden in 2005 gevonden bij Pachacamac, een religieus centrum aan de dorre Peruaanse kust nabij Lima. In een onaangetast grafmonument lagen 34 mummiebundels. De belangrijkste doden droegen opvallende hoofdtooien die versierd waren met bundels van schitterende veren in elektrisch blauw, diep scharlakenrood en fel geel. Veren die onmiskenbaar afkomstig waren van tropische papegaaien.
Maar die vogels leven in het Amazoneregenwoud, honderden kilometers verderop, aan de andere kant van het hoogste gebergte van Zuid-Amerika. Lang was niet bekend hoe de veren daar terecht waren gekomen. Nu hebben onderzoekers hun reis gereconstrueerd.
Droog klimaat
Dat (een aantal van) de veren überhaupt nog bruikbaar waren voor wetenschappelijk onderzoek, is op zichzelf al nieuwswaardig. DNA breekt na verloop van tijd af, vooral in warme omgevingen. “We hadden ongelooflijk veel geluk dat deze veren bewaard waren gebleven in een intact, hyperdroog graf in de woestijn bij Pachacamac, dat fungeerde als een soort natuurlijke tijdcapsule”, vertelt mede-hoofdauteur van het onderzoek George Olah aan Scientias.nl. Toch was het gevonden DNA niet perfect. De onderzoekers losten dat op door het te vergelijken met DNA van papegaaien die vandaag de dag leven, vertelt Olah.
Vier soorten uit het regenwoud
De onderzoekers wisten uiteindelijk uit acht veren voldoende DNA te winnen. De veren bleken afkomstig te zijn van vier verschillende papegaaiensoorten uit het Amazonegebied: de geelvleugelara, de blauwgele ara, de groenvleugelara en de grote amazone. Eén witte veer bleek afkomstig te zijn van een vorkstaartmeeuw, een lokale zeevogel.
Uit het DNA bleek ook dat de vogels een hoge genetische diversiteit hadden, veel hoger dan je zou verwachten bij vogels uit een lokaal fokprogramma. De veren uit Pachacamac kwamen dus van wilde vogels. Ze waren gevangen in het regenwoud.
Een ‘chemisch dagboek’
Maar hoe kwamen die veren dan in een graf aan de Peruaanse kust terecht? De onderzoekers konden dat achterhalen door te kijken naar hun chemische samenstelling. “Veren functioneren als een soort chemisch dagboek: ze registreren permanent het dieet van een vogel op het moment dat die veren groeiden”, legt Olah uit. “De verschuiving van een wild regenwouddieet naar een kustdieet bewijst dat deze vogels maanden of zelfs jaren in gevangenschap werden gehouden.”
Deze papegaaien werden dus levend gevangen in de Amazone, honderden kilometers vervoerd over de Andes en langdurig in gevangenschap gehouden aan de kust. “We kunnen aannemen dat men deze moeite deed om een hernieuwbare bron te creëren”, zegt Olah. “Als de vogels in leven bleven, ruiden ze vanzelf, waardoor men voortdurend waardevolle veren kon oogsten.”
Over het dak van Zuid-Amerika
Het levend vervoeren van grote tropische papegaaien over de Andes is geen kleinigheid. “Dat vereist diepgaande ecologische kennis en logistieke planning”, aldus Olah. “De oude handelaren moesten extreme temperatuurschommelingen tussen dag en nacht trotseren terwijl ze de vogels gevoed, gehydrateerd en rustig hielden.”
Dat ze daarin slaagden, vertelt iets groters. Het zet het gangbare beeld van de pre-Inca-periode op zijn kop. Die tijd, ruwweg 1000 tot 1470 na Christus, wordt in de vakliteratuur vaak omschreven als een soort donkere middeleeuwen tussen de val van het Wari-rijk en de opkomst van de Inca’s. Maar dit onderzoek toont het tegendeel.
“Er ontstaat nu een nieuw beeld”, zegt Olah. “Dit laat zien dat regionale staten, zoals de Ychsma en het uitgestrekte Chimú-rijk, al eeuwen eerder grote, onderling verbonden logistieke netwerken beheerden. Ze waren niet geïsoleerd; ze voerden complexe diplomatie en handel. Voor deze oude volkeren waren de formidabele Andes niet een onoverkomelijke muur, maar een landschap dat ze diepgaand begrepen en beheersten.”
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Koord van mensenhaar onthult dat ook de gewone Inca’s een archief bijhielden, maar dat zag er heel anders uit dan je misschien denkt en Beroemde Incastad Machu Picchu blijkt ouder dan gedacht. Of lees dit artikel: Dit is hoe de Maya’s eeuwenlang zonsverduisteringen konden voorspellen zonder telescoop.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
