Oude potscherven uit Tampa Bay wijzen erop dat de Mississippicultuur veel wijdverspreider was dan gedacht.
Archeologen vragen zich al bijna een eeuw af waarom in Tampa Bay aardewerk is gevonden dat sterk lijkt op de potten die in onder andere Mississippi worden gevonden, dat honderden kilometers noordelijker ligt. Een nieuw onderzoek geeft daar nu een antwoord op: de potten werden waarschijnlijk gemaakt door mensen die via het noorden van Florida naar Tampa Bay waren verhuisd. Het onderzoek is gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift American Antiquity.
Mysterieuze resten
Het gaat om aardewerk dat kenmerken heeft van de Mississippicultuur. Die cultuur ontstond rond het jaar 1000 in Mississippi en verspreidde zich over een groot deel van het zuidoosten van Noord-Amerika. Tampa Bay ligt echter een heel stuk zuidelijker van het gebied waar deze cultuur hoofdzakelijk voorkwam. De mensen die daar leefden hielden er trouwens andere gewoonten op na. Ze leefden bijvoorbeeld vooral van vis en verbouwden nauwelijks maïs, iets waar de Mississippicultuur bekend om staat. Toch doken in Tampa Bay de resten van versierde potten op die sterk leken op het aardewerk van de Mississippicultuur.
Leestip: Bijlen voor mannen, potten voor vrouwen? Dit grafveld vertelt een ander verhaal
“Het is al een eeuw lang een discussie”, zegt archeoloog Neill Wallis van het Florida Museum of Natural History. “De potten roepen steeds dezelfde vraag op: hoe is dit aardewerk ooit in Tampa Bay terechtgekomen?” Voor het nieuwe onderzoek bestudeerden wetenschappers daarom 58 versierde en onversierde potscherven uit Tampa Bay. Eerst onderzochten ze de chemische samenstelling van de klei. Die bleek overeen te komen met klei uit de omgeving van Tampa Bay. De potten waren dus niet honderden kilometers verderop gemaakt en daarna naar het zuiden gebracht.
Chamottekorrels
Daarmee viel een mogelijke verklaring af. Maar de onderzoekers moesten nog uitzoeken wie de potten dan wel had gemaakt. Onder de microscoop vonden ze belangrijke aanwijzingen. Veel van het versierde aardewerk bevatte zogenoemde chamotte. Dat zijn korrels fijngestampte stukken oud aardewerk die door verse klei worden gemengd. Het gebruik van chamotte kwam veel voor rondom de Tallahassee Hills in het noorden van Florida, waar een belangrijk centrum van de Mississippicultuur lag.
Ongeveer 80 procent van de onderzochte versierde potten bevatte chamotte, terwijl geen enkel onderzocht stuk onversierd aardewerk het materiaal bevatte. In sommige stukjes chamotte zat bovendien mica, een glanzend mineraal dat veel voorkomt in het noordwesten van Florida, maar niet in het gebied rondom Tampa Bay.
Ook de manier waarop de potten werden gemaakt verschilde. De makers van het versierde aardewerk bouwden hun potten op met rollen klei. Bovendien werkten ze volgens vrij vaste recepten. Dat suggereert dat de makers van die potten veel kennis en ervaring hadden. Het gewone aardewerk was op een veel eenvoudigere manier gemaakt.
Korreltjes in korreltjes
Samengenomen lijkt het bewijs een duidelijk beeld te schetsen: waarschijnlijk trok een groep ervaren pottenbakkers vanuit het noorden van Florida richting Tampa Bay. Toen ze daar eenmaal waren aangekomen gebruikten ze hoofdzakelijk lokale klei. Echter namen ze wel hun kennis mee, en ook oud aardewerk uit hun oorspronkelijke woongebied.
Dat laatste levert misschien wel het opvallendste detail van het onderzoek op: in sommige chamottekorrels vonden de wetenschappers nog oudere stukjes chamotte. Wallis vergelijkt het met Russische matroesjkapoppen. “Je hebt een stukje ouder chamotte in een chamottekorrel zitten, en daarin zit een nog ouder stukje chamotte”, zegt hij. “Zo kun je de resten van verschillende potten terugvinden in een pot.”
Volgens de onderzoekers kunnen de scherven die daarvoor gebruikt zijn mogelijk ook een bijzondere betekenis hebben gehad: door oude potten te hergebruiken konden ze letterlijk een stukje van hun verleden in een nieuw voorwerp verwerken. Wat daarbij vooral opvalt is dat chamottekorrels alleen voorkomen in versierde potten. Dat laat zien dat chamotte dus niet zomaar te pas en te onpas werd gebruikt.
Het contact tussen beschavingen
De onderzoekers denken dat de versierde potten de nieuwkomers hielp om een plek te vinden binnen de bestaande samenleving van Tampa Bay. De technieken die zij gebruikten voor het maken van versierde potten verschilden aanzienlijk van de technieken die lokaal gebruikelijk waren. Daarmee beschikten ze dus niet alleen over bijzonder aardewerk, maar ook over unieke kennis.
Dat inzicht laat zien dat het contact tussen de beschaving in Tampa Bay en de Mississippicultuur mogelijk uitgebreider was dan gedacht. Bovendien laat het inzicht zien dat de Mississippicultuur zich niet alleen verspreidde doordat mensen spullen verhandelden, of objecten van die cultuur kopieerden: soms verhuisden ook de pottenbakkers zelf naar een nieuw gebied.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Hoe we samenwerken is niet overal hetzelfde: de cultuur bepaalt wat ‘eerlijk’ is en Evolutie een kwestie van genen? Volgens deze onderzoekers neemt cultuur de overhand . Of lees dit artikel: Cultuur van moderne mensen werd de Neanderthaler fataal .
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
