Er is in geen velden of wegen een kroeg of brouwerij te bekennen in het oerwoud, maar toch komen wilde chimpansees in Oeganda niks tekort. Amerikaanse wetenschappers hebben de urine van de mensapen onderzocht en concluderen nu dat ze hun dagelijkse portie alcohol binnenkrijgen door het eten van gefermenteerd fruit.
Van de twintig verzamelde urinemonsters in het regenwoud van Kibale National Park testten er zeventien positief op een afbraakproduct van alcohol. De zogenaamde dronken aap-hypothese krijgt daarmee flink de wind in de zeilen. Chimpansees consumeren in het wild overduidelijk alcohol, waarschijnlijk zonder dat ze er zelf erg in hebben.
Plassen onder een palmboom
Een blaastest afnemen bij een chimpansee? Vergeet het maar. Dus zat er maar één ding op: urine verzamelen. Veel urine. Hoofdonderzoeker Aleksey Maro van UC Berkeley bracht elf dagen door in Ngogo, een onderzoeksgebied in Kibale. Gewapend met gevorkte takken en plastic zakken knutselde hij kunstig een aantal opvangbakjes in elkaar. “Ik had al snel door dat lange stelen het handigst zijn, zo bleef ik buiten de spatzone”, weet hij droog te melden. Soms ving hij de plas direct op, maar meestal verzamelde hij urine van bladeren of schepte hij het gele goedje uit plassen op de grond in het bos.
Het was misschien niet het meest glamoureuze veldwerk, maar het bleek wel reuze effectief. De monsters werden getest met immunoassay-strips, een sneltest die lijkt op een corona- of zwangerschapstest. Deze strips worden ook bij mensen gebruikt om alcoholgebruik aan te tonen, bijvoorbeeld bij piloten.
Bewijs in de urine
Van de twintig monsters, uitgescheiden door negentien verschillende Westelijke chimpansees, testten er zeventien positief voor ethylglucuronide: een metaboliet dat onomstotelijk bewijst dat er pasgeleden nog alcohol is geconsumeerd. Elf monsters werden getest met een gevoeligheid van 500 nanogram per milliliter, tien daarvan scoorden positief. Ter vergelijking: bij de mens hoort zo’n waarde bij licht drinken (een tot twee standaardglazen) in de afgelopen 24 uur. “De waarden zijn vrij hoog en dit is nog een conservatieve schatting. We hebben namelijk de blootstelling verspreid over de dag berekend”, zegt onderzoeker Robert Dudley. “Ze liggen ruim boven bepaalde klinische en forensische drempels die we bij de mens hanteren.”
Deze chimpansees zullen er dus echt wel wat van merken, ze krijgen serieuze hoeveelheden ethanol binnen. Eerder berekende Maro al dat chimpansees via gefermenteerd fruit zo’n 14 gram alcohol per dag binnenkrijgen, een hoeveelheid die te vergelijken is met twee standaardeenheden bij de mens. Hij analyseerde daarvoor het vruchtvlees van verschillende soorten fruit die de dieren eten.
Feestfruit
Tijdens het afgelopen veldseizoen stortten de chimpansees zich massaal op sterappels. Het was een uitzonderlijk vruchtbaar jaar, ook wel een mastjaar genoemd. De onbeschadigde sterappelvruchten die onder de bomen lagen, bevatten relatief weinig alcohol: gemiddeld 0,09 procent ethanol per gewicht. Ter vergelijking: in 2019 kwam de teller bij andere fruitsoorten gemiddeld uit op 0,32 procent. De hoge ethylglucuronide-waarden in de urine suggereren dat de chimpansees waarschijnlijk rijper en dus sterker gefermenteerd fruit aten, dat nog in de bomen hing.
Een chimpansee verorbert dagelijks zo’n 4,5 kilo fruit, dus je kunt je voorstellen dat dit snel aantikt. Bij vruchtbare vrouwtjes en jonge dieren kwam er vaker een negatief testresultaat uit de bus. “Misschien houden mannetjes de vruchten met het hoogste alcoholgehalte het liefst voor zichzelf”, oppert Dudley.
Dronken aap-hypothese
De resultaten leveren sterk bewijs voor Dudley’s zogeheten dronken aap-hypothese: het idee dat primaten, en waarschijnlijk nog veel meer diersoorten, van nature alcohol binnenkrijgen via hun dieet en daar evolutionair aan gewend zijn geraakt. “We vinden telkens weer nieuwe bewijzen voor alcoholgebruik bij chimpansees”, zegt Maro. “Als er nog twijfel was of er in de natuur genoeg alcohol aanwezig is om dieren iets te laten ervaren dat vergelijkbaar is met wat de mens aan alcohol binnenkrijgt, dan is die nu weggenomen.”
En dan rijst de vraag: geldt dat ook voor ons? “Zijn wij geëvolueerd met een aangeboren aanleg voor alcoholconsumptie? En heeft die aanleg bijgedragen aan de domesticatie van alcohol via biergist en misschien ook aan alcoholmisbruik?”, vraagt Maro zich hardop af.
Andere diersoorten
De gebruikte teststrips werken heel goed en maken zo grootschaliger veldonderzoek mogelijk. Dudley heeft al een collega overtuigd om in Madagaskar fruitvleermuizen te testen op alcoholgebruik. “De hypothese is natuurlijk dat de vleermuizen ook positief testen. De vraag is alleen: hoeveel alcohol hebben ze in hun bloed? Dit gaat niet alleen om primaten. Elk dier dat fruit eet, valt onder deze theorie.”
Toch is één belangrijke stap nog niet gezet. “De laatste schakel ontbreekt nog”, aldus Dudley. “We moeten nog aantonen dat chimpansees doelbewust fruit met een hoger ethanolgehalte uitkiezen en naar binnen werken. Dat is nog bij geen enkele diersoort in het wild overtuigend bewezen.”
Het is een mooi idee: diep in het regenwoud zijn onze naaste verwanten misschien al miljoenen jaren licht beneveld doordat ze rottend fruit eten. En wij dragen die erfenis tot op de dag van vandaag met ons mee.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Chimpansees houden wel van een borreltje: voor het eerst gemeten hoeveel alcohol ze precies binnenkrijgen en Ook chimpansees en bonobo’s hebben verschillende vriendenkringen en vage kennissen. Of lees dit artikel: Chimpansees kunnen net als mensen op rationele wijze van mening veranderen.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
