Waarom breekt de ene aardplaat wél en de andere niet? Wetenschappers van Tulane University en internationale collega’s ontdekten dat droge, gasarme aardkorst verrassend sterk is. Hun onderzoek in de Oost-Afrikaanse Slenk laat zien hoe oude, uitgedroogde gesteenten nieuwe breuken juist tegenhouden – en zo het splitsen van Afrika vertragen.
Sommige aardplaten breken. Anderen blijven intact. Wetenschappers van Tulane University uit New Orleans ontdekten dat water- en kooldioxidearme aardkorst sterker en rigide is. En dat die aardkorst minder makkelijk splijt. Die ontdekking deden zij samen met collega’s van de Universiteit van Montana, Imperial College London, Addis Ababa University in Ethiopië, en de Universiteit van Nairobi en Dedan Kimathi University in Kenia.
Oost-Afrikaanse Slenk
Het onderzoek vond plaats in Oost-Afrika. Daar begon de aardkorst zo’n dertig miljoen jaar geleden met splitsen. Verdere uitrekking van de aardkorst zorgde voor een kilometerslang stelsel van valleien. Deze ‘Oost-Afrikaanse Slenk’ loopt van Syrië tot Mozambique. En vormt een zeldzame plek voor de observatie van splitsende continenten. Dat splitsen gaat in Oost-Afrika met een snelheid van nog geen centimeter per jaar. Het duurt dus miljoenen jaren voordat Afrika in tweeën is gespleten. Als splitsing al doorzet. Want soms splijt aardkorst liever niet.
Dat laatste geldt ook voor de zogenaamde ‘Turkanadepressie’. Dat is een laaggelegen stuk tussen Ethiopië en Kenia waarop de wetenschappers zich richtten. Hier vond al veel eerder, in het Late Krijt tot vroege Paleogeen (ongeveer 80 tot 60 miljoen jaar geleden), een eerste poging tot continentale spreiding plaats. Dat kwam doordat onderliggend magma de aardkorst deed uitrekken en uitdunnen. De spreiding stopte echter voordat de korst volledig openbrak.
Vulkanisme, CO2 en water
“In dit gebied werden 80 miljoen jaar geleden water en CO2 uit de diepe lagen van de plaat gehaald door vulkanisme”, zegt Martin Musila, een PhD-student die het resistente aardkorstraadsel in Oost-Afrika mede oploste. Aardwetenschappers dachten altijd dat uitgerekte korst zwakker was. “Maar door uitdroging wordt de plaat juist sterker”, verklaart Musila. “Ons onderzoek toont aan dat vulkanisme en plaatuitrekking de dunne en droge delen van de continentale platen vermijden”.
Dat ontdekten de onderzoekers met ondergrondmetingen. De onderzoekers maten in de Turkanadepressie de “normale” beweging van de aardkorst en de plotselinge beweging van aardbevingen. Met die meetgegevens maakten ze driedimensionale kaarten van de ondergrond. Daarop zagen ze dat vervorming en vulkanisme de dunnere stukken van de aardkorst omzeilden.
De metingen geven óók informatie over aardbevings- en vulkaanrisico’s. Én over beschikbare mineralen en energiebronnen in de ondergrond.
