Natuurlijk is het ergste van een dwarslaesie dat je niet meer kan lopen. Maar er is nog een ander probleem dat ook heel ingrijpend is: een instabiele, chronisch lage bloeddruk. En daar hebben wetenschappers nu een oplossing voor bedacht.
Meer dan veertig procent van de mensen met een dwarslaesie kampt met bloeddrukproblemen. Het leidt tot klachten als duizeligheid, misselijkheid, extreme vermoeidheid en concentratieproblemen.
Een internationaal team van artsen en onderzoekers uit onder meer Nijmegen heeft daarom een implantaat ontwikkeld dat het ruggenmerg stimuleert en zo de bloeddruk stabiliseert. De techniek werkt met een geïmplanteerde elektrode en een soort pacemaker en zorgt ervoor dat patiënten zich niet alleen lichamelijk sterker voelen, maar ook mentaal helderder.
Verborgen probleem met grote impact
Revalidatiearts Ilse van Nes van de Sint Maartenskliniek in Nijmegen leidde het Nederlandse deel van de studie. Zij benadrukt hoe groot de impact van een ontregelde bloeddruk kan zijn: “Een verstoorde bloeddrukregulatie na een dwarslaesie is een onderbelicht probleem, terwijl het wel grote impact heeft op de patiënten. Veel dwarslaesiebehandelingen richten zich op herstel van beweging. Maar eigenlijk wil je eerst basisdingen als de bloeddruk op orde hebben. Voorheen hadden we daar geen goede behandelopties voor. Deze studie biedt gelukkig veel perspectief. We merkten dat de bloeddruk na activatie van het systeem binnen enkele minuten teruggebracht was naar een normaal niveau. Patiënten ervaren door de neurostimulatie minder zogeheten brain fog en meer energie, ze kunnen luider spreken en hebben minder last van een dip na het eten. Ook verbetert het hun gevoel van zelfstandigheid”, legt ze in een gezamenlijk persbericht van de Sint Maartenskliniek en het Radboudumc uit.
Er waren wel enige middelen die verlichting boden, maar die waren weinig effectief. “Het enige wat we tot nu toe konden doen, was een steunband om de buik en benen, zodat het bloed wat minder naar beneden zakt.” Toch aarzelden veel patiënten om mee te werken aan de nieuwe behandelmethode. Onder meer omdat de operatie zwaar is en risico’s met zich meebrengt. “Maar je merkt ook dat ze terughoudend zijn, omdat ze niet precies weten hoeveel effect het heeft als hun bloeddruk weer in balans is. Heel veel mensen realiseren zich niet hoeveel beter ze zich dan kunnen voelen. Een van mijn patiënten zei: ik voel me nu in mijn hoofd weer hetzelfde als voor de dwarslaesie”, vertelt Van Nes. “Het is ook een veel minder sexy onderwerp dan weer kunnen lopen. Patiënten zijn vooral daarmee bezig en bedenken niet dat een goede bloeddruk invloed heeft op allerlei onderdelen van het lichaam.” Deelnemers rapporteren dat ze zich energieker voelen, helderder kunnen denken en meer onafhankelijkheid ervaren. Dat alles draagt bij aan een betere stemming en kwaliteit van leven.
Een pacemaker voor het ruggenmerg
De nieuwe behandelmethode, ontwikkeld in samenwerking met ONWARD Medical en getest bij patiënten in Zwitserland, Canada en Nederland, werkt zoals gezegd met een elektrode die op het ruggenmerg wordt geplaatst en verbonden is met een implanteerbaar kastje in de buik. Dit systeem geeft elektrische prikkels af die via een smartwatch of ander extern apparaat kunnen worden aangestuurd. Het principe lijkt op dat van een pacemaker voor het hart, maar dan gericht op bloeddrukregulatie.
Door deze stimulatie worden niet alleen de bloedvaten beïnvloed, maar ook de rompspieren. Dat blijkt een belangrijk voordeel. “Het programma kan ook de romp aansturen. Veel mensen met een dwarslaesie hebben geen controle over de romp. Dat betekent dat ze bijvoorbeeld ook moeilijk kunnen reiken met hun armen. Door de stimulatie zakt het bloed niet naar hun benen en buik en kunnen ze hun armen beter gebruiken. Ook kunnen ze langer rolstoel rijden zonder verzuring. Er gaat bovendien meer zuurstof naar de hersenen waardoor ze helderder zijn in hun hoofd”, legt revalidatiearts Van Nes uit.
De effecten zijn inderdaad duidelijk merkbaar in het dagelijks leven van patiënten. Onderzoeksdeelnemer Sjors vertelt dat hij direct verschil merkte: “Wat me meteen opviel, is dat ik beter kon ademhalen. Mijn hartslag daalde en mijn lichaam hoefde minder hard te werken. Ook kan ik nu rechterop zitten, waardoor ik minder last heb van mijn nek en rug. Ik voel me energieker en kan meer doen. Ik hoef daardoor minder dingen te laten. Dat is voor mij de grootste winst.”
De ontdekking van de ‘hemodynamische hotspot’
De sleutel tot deze doorbraak is de identificatie van een klein gebied in het bovenste deel van het ruggenmerg, rond het T11-segment. Hier bevindt zich een cluster zenuwcellen dat een cruciale rol speelt bij de aansturing van hartslag en bloeddruk. Het onderzoeksteam noemde dit gebied de hemodynamische hotspot.
“Door een combinatie van hoge-resolutie-beeldvorming van het ruggenmerg, virale tracering en functionele mapping identificeerden we een cluster neuronen in het bovenste deel van het ruggenmerg”, legt professor Jocelyne Bloch van de University of Lausanne uit. “We noemen dit gebied de hemodynamische hotspot, omdat het zowel afdalende commando’s vanuit de hersenstam als lokale spinale input integreert die betrokken zijn bij de regulering van de vaattonus en hartslag.” Juist deze integrerende functie maakt het tot een ideaal aangrijpingspunt voor gerichte stimulatie.
Van studie naar praktijk
De eerste resultaten, die in Nature zijn gepubliceerd, zijn indrukwekkend. Tijd dus voor de volgende stappen. “Naast de wettelijke goedkeuring is een van de grootste uitdagingen het trainen van klinische teams om het systeem autonoom te implanteren en te programmeren”, aldus Bloch. “Bemoedigend is dat onze studie aantoonde dat de therapie veilig en effectief kan worden ingezet in meerdere landen en protocollen. Maar om verder op te schalen, hebben we gecoördineerde inspanningen nodig om vergoedingstrajecten veilig te stellen en zowel clinici als patiënten bewust te maken van de onzichtbare maar invaliderende gevolgen van bloeddrukinstabiliteit.”
Van Nes: “We hebben nu gewerkt met een kleine groep in Nederland, Zwitserland en Canada. De volgende stap is onderzoek bij meer deelnemers, gevolgd door Europese regelgeving en hopelijk vergoeding via zorgverzekeraars.” Voor de patiënten die nu al meedoen, is de uitkomst duidelijk. Zij hopen vooral dat de techniek straks breed beschikbaar komt en vergoed gaat worden.
Als alles volgens plan verloopt, start nog dit jaar een vervolgonderzoek om de behandeling verder te onderbouwen. Daarmee komt goedkeuring en vergoeding weer een stap dichterbij.
