Bij ons is de papadag misschien aardig ingeburgerd, maar in de rest van het dierenrijk schittert de vader door afwezigheid. Tenminste in de meeste gevallen. Bij bavianen kunnen dochters soms wel rekenen op een toegewijde pa. Ze leven daardoor zelfs jaren langer dan soortgenoten met minder betrokken vaders.
Ook bij bavianen bekommeren vooral de moeders zich om de jongen. Maar bij deze dieren ligt het genuanceerder. Áls de vader wel aanwezig is, levert hij ook meteen een verrassend grote bijdrage aan het welzijn van zijn dochters. Dat blijkt uit een nieuwe studie van de University of Notre Dame.
Levensverlengend vaderschap
De onderzoekers volgden 216 vrouwelijke bavianen in het Amboseli-ecosysteem in Kenia. Ze keken specifiek naar de eerste drie levensjaren van de jonge vrouwtjes en of hun vaders in die periode nog deel uitmaakten van dezelfde sociale groep. Bij ongeveer een derde van de meisjes was dat het geval. De rest verloor hun vader vroegtijdig doordat die overleed of een andere groep opzocht.
De uitkomst was opvallend: dochters die met hun vader samenleefden én een sterke band met hem hadden, bleken gemiddeld twee tot vier jaar langer te leven dan soortgenoten die dat niet hadden. Aangezien bavianen in het wild meestal zo’n 18 tot 20 jaar oud worden, is dat een fors verschil.
Volgens hoofdonderzoeker Elizabeth Archie, professor in de biologische wetenschappen, gaat het hier niet om directe zorg zoals voeding of bescherming. Moeders blijven immers de primaire verzorgers. Maar vaders lijken op andere manieren van waarde. “Mannelijke bavianen bereiken hun reproductieve piek als jonge volwassenen. Daarna neemt hun conditie af en zien we dat ze minder rondtrekken en minder actief op zoek gaan naar paringspartners. Dan ontstaat er ruimte om te investeren in hun kinderen.”
Vlooien uit liefde
Een belangrijke aanwijzing voor die vaderlijke investering is het vlooigedrag. Bavianen besteden veel tijd aan het verzorgen van elkaars vacht. Dat doen ze niet alleen om hygiëne, het is ook een vorm van sociale communicatie, vertrouwen en binding. Archie vergelijkt het met een menselijk gesprek onder het genot van een kop koffie.
Dochters die regelmatig door hun vaders werden gevlooid – of andersom – bleken sterker gehecht aan hun vader en dat ging gepaard met een hogere overlevingskans. Opvallend was dat vlooien met andere mannetjes, die geen familie waren, geen voorspellende waarde had voor de levensduur.
De onderzoekers vermoeden dat vaders hun dochters helpen door hen niet alleen veiligheid te bieden, maar ook hun sociale kring uit te breiden. “Vaders zijn vaak populaire groepsleden”, zegt Archie. “Een jong dat vaak in hun buurt is, komt daardoor in contact met meer groepsgenoten en profiteert van dat bredere netwerk. Dat kan bescherming bieden, maar ook kansen op sociale integratie.” Daarnaast lijken vaders soms op te treden als beschermers in conflicten, door hun dochters – en soms ook de moeders – te verdedigen tegen agressie van andere groepsleden.
Evolutionaire inzichten
Het onderzoek gaat specifiek over bavianen, maar de onderzoekers denken dat de resultaten ook relevant zijn voor het begrijpen van ouderlijke zorg bij andere primaten, inclusief mensen. “Zelfs relatief kleine bijdragen van vaders kunnen een groot verschil maken in het leven van kinderen”, stelt Archie. “Dat kan ons iets leren over de evolutionaire wortels van menselijk ouderschap.”
Het onderzoek maakt deel uit van het Amboseli Baboon Research Project, een van de langstlopende primatenstudies ter wereld, dat al sinds 1971 bestaat.
Wist je dat?
- Bavianen leven in complexe groepen
Een typische bavianengroep kan bestaan uit tientallen tot wel honderd dieren met een duidelijke hiërarchie en veel sociale interactie. - Het zijn alleseters
Bavianen eten fruit, bladeren, insecten, kleine dieren en soms zelfs vlees. Hun dieet is bijzonder gevarieerd, wat hen helpt te overleven in wisselende omstandigheden. - Vrouwelijke bavianen blijven hun hele leven in dezelfde groep
In tegenstelling tot mannetjes, die vaak migreren tussen groepen, blijven vrouwtjes hun hele leven lang in de groep waarin ze geboren zijn. - Hun billen vertellen veel
De opvallend gezwollen billen van vrouwelijke bavianen geven aan dat ze vruchtbaar zijn. Die visuele signalen spelen een belangrijke rol in de paringsdynamiek. - Ze gebruiken meer dan dertig verschillende vocalisaties
Bavianen communiceren met een breed scala aan geluiden, blikken, houdingen en aanrakingen. Hun sociale leven is zo complex dat het wel wat weg heeft van dat van mensen.
