Een eiwit in tekenspeeksel kan teken helpen om virussen over te dragen. Door dat eiwit te blokkeren lukt dat ineens veel minder goed.
Teken kunnen virussen en bacteriën overbrengen op mensen en dieren. Daarom zoeken wetenschappers al een tijd naar nieuwe manieren om tekenziekten te voorkomen. Onderzoekers van de University of Tennessee College of Veterinary Medicine hebben nu mogelijk een nieuw aangrijpingspunt gevonden: een eiwit dat teken gebruiken tijdens het bloedzuigen.
Blaasachtige deeltjes
Teken gebruiken allerlei stoffen in hun speeksel om zich vast te zetten in de huid en ongemerkt bloed te drinken. Een deel van die stoffen zit verpakt in piepkleine blaasjes, exosomen genoemd. “Exosomen zijn kleine blaasachtige deeltjes met boodschappen erin”, legt onderzoeker Hameeda Sultana uit. “Ze vervoeren eiwitten en andere signalen tussen cellen en weefsels.”
Juist in die kleine pakketjes vonden de onderzoekers een eiwit dat belangrijk lijkt te zijn voor de teek. In de studie, gepubliceerd in The EMBO Journal, keken ze naar de hertenteek (Ixodes scapularis). Die teek kan ziekteverwekkers overbrengen. De onderzoekers gebruikten een modelvirus met de naam ‘Langat virus’. Dat virus lijkt op andere door teken verspreide virussen.
Het desbetreffende eiwit bleek actiever te worden wanneer teken besmet waren met het virus. Ook vonden de onderzoekers het terug in exosomen afkomstig uit tekencellen. Dat was een belangrijke aanwijzing: het eiwit reist dus mogelijk mee in de kleine blaasjes die een teek gebruikt om met de huid van zijn gastheer te ‘communiceren’.
Daarna testten de onderzoekers wat er gebeurt als het eiwit wordt uitgeschakeld. Met een genetische techniek zetten ze het bijbehorende gen ‘uit’. Het effect was duidelijk: teken konden daardoor minder goed bloed zuigen. Ze werden na verloop van tijd dan ook kleiner en lichter dan normale teken. Nog belangrijker: de overdracht van virussen naar gastheren nam af.
Nieuw vaccin?
De onderzoekers gingen nog een stap verder. Ze testten ook een ‘vaccinachtige’ aanpak. Daarbij werden muizen ingeënt met een stukje van het tekeneiwit. De bedoeling was niet om het virus zelf aan te vallen, maar om het bloedzuigen van de teek dwars te zitten. Dat bleek te werken: teken namen minder bloed op en droegen minder virussen over.
Dat maakt de vondst interessant. Veel huidige maatregelen tegen tekenziekten draaien om het vermijden van tekenbeten of het direct bestrijden van teken. Denk bijvoorbeeld aan het dragen van beschermende kleding of het gebruiken van een bestrijdingsmiddel. Dit onderzoek laat zien dat er misschien nog een andere manier bestaat om teken mee dwars te zitten: een soort van ‘anti-teek’ vaccin.
Dat vaccin pakt dus niet de ziekmakende virussen zelf aan, maar richt zich vooral op het verstoren van de overdracht ervan. “Teken dragen veel verschillende ziekteverwekkers met zich mee”, zegt onderzoeker Girish Neelakanta. “Dit soort onderzoeken laat zien welke moleculen belangrijk zijn voor het voedingsproces van de teek. Daarnaast weten we nu ook meer over de relatie tussen teken en ziekteverwekkers.”
We moeten waarschijnlijk nog wel een tijdje wachten voordat er een ‘anti-teek’ vaccin op de markt verschijnt. Voor de resultaten hebben de onderzoekers gebruik gemaakt van proeven met muizen. Daarom is er eerst meer onderzoek nodig om te zien of zo’n vaccin een soortgelijk effect heeft bij mensen en huisdieren.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Teken overleven binnenshuis veel langer dan gedacht en Door dit nieuwe systeem kunnen teken in het lab zelfstandig overleven . Of lees dit artikel: Braziliaanse bosmuggen snakken steeds vaker naar mensenbloed .
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
