Het voordeel is dat dit thermostabiele coronavaccin bij kamertemperatuur kan worden bewaard en vervoerd; een uitkomst in met name warme lage- en middeninkomenslanden.

Dingen die gevriesdroogd zijn: voedsel voor astronauten. Noodrantsoenen. En, heel misschien, enkele toekomstige coronavaccins. Onderzoekers zijn er namelijk in geslaagd een gevriesdroogd exemplaar te vervaardigen, dat een beetje lijkt op een mintgroene suikerspin. Een vaccin met enorme potentie.

Wat is vriesdrogen?
Vriesdrogen in een methode om water uit een product te halen. Hierbij wordt eerst de te drogen stof bevroren, waardoor het water in ijs verandert. Vervolgens wordt dit ijs via een proces dat sublimatie wordt genoemd (het direct overgaan van vaste vorm naar gasvormige toestand) uit de stof onttrokken.

In een nieuwe studie rapporteren wetenschappers dat ze met succes een gevriesdroogd coronavaccin hebben ontwikkeld. Het vaccin is mintgroen van kleur en lijkt een beetje op een suikerspin. Het vaccin bestaat uit verscheidende ingrediënten, waaronder water, gespecialiseerde liposomen die een synthetisch geproduceerde versie van het spike-eiwit van het coronavirus dragen en een klein beetje suiker dat het vaccin beschermt tijdens het vriesdrogen.

Mijlpaal
Het onderzoek is een behoorlijke mijlpaal. Hoewel een vaccin dat gebruik maakt van gevriesdroogde liposomen nog relatief ver weg is, heeft het wel enorme potentie. Mochten onderzoekers er namelijk in slagen dat verder te ontwikkelen, dan kunnen gevriesdroogde coronavaccins bij kamertemperatuur worden bewaard en vervoerd. Een uitkomst in met name warme lage- en middeninkomenslanden.

Koude keten
De meeste van onze huidige coronavaccins moeten gekoeld worden afgeleverd. Dit betekent dat ze bij lage temperaturen moeten worden bewaard en vervoerd; anders verliezen ze hun werkzaamheid. “Toen we aan ons project begonnen, werden net de eerste COVID-19-vaccins uitgerold,” vertelt onderzoeker Jonathan Lovell. “Regelmatig kwam daarbij in het nieuws dat de vaccins onder koude omstandigheden bewaard moesten worden en hoe dat een enorme logistieke uitdaging was. Vooral in lage- en middeninkomenslanden is een dergelijke koude keten misschien niet altijd haalbaar. En dus begonnen we te kijken of we een thermostabiel coronavaccin konden fabriceren.”

De onderzoekers lijken inderdaad op de goede weg te zitten. “Het vaccin was na vriesdroging stabiel bij verhoogde temperaturen,” vertelt onderzoeker Moustafa Mabrouk. “We hebben aangetoond dat het minstens een week bestand is tegen kamertemperatuur en zelfs hogere temperaturen kan verdragen.”

Muizen
De volgende stap was om te bestuderen in hoeverre het coronavaccin nog effectief bescherming bood tegen COVID-19. “We reconstrueerden het vaccin eerst door water toe te voegen,” legt Mabrouk uit. “Toen we het vervolgens onder muizen testten, lokte het een sterke antilichaamreactie uit en bood bescherming tegen het coronavirus.”

Op dit moment wordt een op liposomen gebaseerd coronavaccin getest op mensen in Zuid-Korea. Dit vaccin, EuCorVac-19 genaamd, bevat iets andere ingrediënten dan het vaccin dat in de huidige studie is gebruikt. Maar de onderzoekers sluiten niet uit dat ook EuCorVac-19 gevriesdroogd kan worden. “Hoewel we dit nog niet hebben getest, denk ik dat EuCorVac-19 hier mogelijk wel vatbaar voor kan zijn,” zegt Lovell. “In dat geval zouden we het vaccin thermostabiel kunnen maken; een bijzonder gunstige eigenschap.”