Mensen die weinig calorieën eten, lijken vaker last te hebben van depressieve klachten.
Vooral mannen en mensen met overgewicht springen eruit in de resultaten. Dit komt uit een Amerikaans onderzoek onder meer dan 28.000 volwassenen. Maar wat betekent dit nou echt? Scientias.nl sprak met Venkat Bhat, een van de auteurs van de studie, die in het vakblad BMJ Nutrition Prevention & Health verscheen.
Een grote groep onder de loep
De onderzoekers keken naar gegevens van 28.525 Amerikanen die tussen 2007 en 2018 meededen aan een nationaal gezondheidsonderzoek. Iedereen vulde een vragenlijst in, de PHQ-9, die meet hoe ernstig depressieve klachten zijn. Denk aan vragen over somberheid, vermoeidheid of concentratieproblemen. Het is een soort standaardcheck die dokters ook gebruiken. Daarnaast werd gevraagd: wat eet je en volg je een dieet om af te vallen of voor je gezondheid?
De eetpatronen werden in vier groepen verdeeld: mensen die minder calorieën aten, mensen die specifieke voedingsstoffen zoals vet of suiker schrapten, mensen met een medisch dieet (bijvoorbeeld voor diabetes), en mensen die gewoon aten wat ze wilden. Maar liefst 87 procent viel in die laatste groep, geen dieet dus. Zo’n 8 procent ging voor caloriearm, 3 procent beperkte bepaalde voedingsstoffen en 2 procent hield een medisch dieet.
Wat bleek?
De resultaten waren duidelijk: wie minder calorieën at, scoorde gemiddeld 0,29 punten hoger op de depressieschaal dan mensen zonder dieet. Bij mensen met overgewicht was dat verschil nog groter: 0,46 punten. Ook het skippen van voedingsstoffen zoals vet of suiker leek niet zo goed uit te pakken; die groep scoorde 0,61 punten hoger. En er waren verschillen in klachten: caloriearm eten hing meer samen met emotionele problemen (somberheid, piekeren), terwijl voedingsstoffen skippen vooral lichamelijke klachten gaf (zoals moeheid). Mannen hadden het zwaarder dan vrouwen. Bij hen zorgden alle diëten voor meer lichamelijke klachten, en voedingsstoffentekorten gaven ook meer emotionele problemen. Vrouwen kwamen er iets beter vanaf.
Wat zegt de auteur?
Bhat legt het helder uit: “Onze studie wees uit dat mensen die een caloriearm dieet volgden, hogere niveaus van depressieve klachten rapporteerden dan mensen die geen dieet volgden, met name bij mensen met overgewicht of obesitas.” Maar hij waarschuwt meteen: “Omdat dit echter een grote, cross-sectionele studie was, kunnen we alleen spreken van verbanden en niet van oorzaak en gevolg.” Een cross-sectionele studie is een soort momentopname: je kijkt naar heel veel mensen op één tijdstip. Het laat zien dat twee dingen samenhangen, maar niet dat het ene het andere veroorzaakt. Dus: we weten niet zeker of het dieet de boosdoener is.
Verhoogde stress
Waarom worden mensen met overgewicht harder geraakt? Bhat: “Restrictieve diëten kunnen leiden tot verhoogde psychologische stress, vooral bij mensen die al kampen met gewichtsgerelateerde problemen. De emotionele last van diëten, gecombineerd met frustratie over het niet behalen van streefdoelen, kan bijdragen aan depressieve klachten.” Maar weer nuanceert hij dat de studie geen oorzakelijk verband kan aantonen.
En die verschillen tussen mannen en vrouwen? “Ja, biologische en hormonale verschillen, zoals de invloed van geslachtshormonen op stemmingsregulatie, kunnen een rol spelen”, legt Bhat uit. Hormonen zoals oestrogeen of testosteron kunnen je humeur sturen. “Daarnaast kunnen mannen en vrouwen dieetbeperkingen en zorgen rond lichaamsbeeld anders ervaren of interpreteren, wat kan leiden tot verschillende emotionele reacties.”
Waarom anders dan andere studies?
Sommige oudere studies zeiden dat caloriearm eten je juist blijer maakt. Hoe kan dat? Bhat: “Veel eerdere studies betroffen gestructureerde of kortdurende interventies onder gecontroleerde omstandigheden. Onze analyse gebruikte gegevens op populatieniveau uit de echte wereld, en ving dus een breder en diverser scala aan ervaringen op.” Kortom, in een lab met een perfect dieet voel je je misschien top, maar in het echte leven gaat het anders.
Wat nu als je wilt afvallen?
Betekent dit dat je diëten maar moet laten zitten? Bhat adviseert: “Onze bevindingen onderstrepen de noodzaak van een individuele en evenwichtige aanpak bij afvallen. Extreme of slecht geplande restrictieve diëten kunnen schadelijk zijn voor de mentale gezondheid, vooral bij bepaalde groepen.” Dus niet crashen met 500 calorieën per dag, maar iets kiezen dat bij je past en je niet sloopt.
Meer onderzoek nodig
Om echt te snappen hoe dit werkt, moeten wetenschappers verder graven. Bhat: “Langlopende en gerandomiseerde gecontroleerde studies die eetpatronen, voedingsinname en mentale gezondheid over tijd volgen, zouden waardevol zijn. Ook onderzoek naar gepersonaliseerde voedingsinterventies ter ondersteuning van lichamelijk en emotioneel welzijn is cruciaal.” Dat zijn studies waarbij je mensen langer volgt of ze willekeurig een dieet geeft, om te checken wat écht invloed heeft.
