Vrouwen leven gemiddeld langer dan mannen. Wereldwijd, in bijna elk land en in vrijwel elke periode in de geschiedenis zie je dit terug. Maar hoe komt het eigenlijk? Een grote internationale studie laat zien dat niet alleen leefstijl een rol speelt.
Het verschil in levensverwachting gaat namelijk miljoenen jaren terug en is diep verankerd in de evolutie. Sterker nog: we zien het ook terug bij vele andere dieren. Onderzoekers van het Max Planck Instituut in Leipzig analyseerden samen met collega’s uit vijftien landen de gegevens van maar liefst 1176 vogel- en zoogdiersoorten. En de uitkomst is klip en klaar: vrouwtjes leven gemiddeld 13 procent langer dan mannetjes als je kijkt naar zoogdieren. Maar bij vogels is het een heel ander verhaal. Daar leven de mannetjes gemiddeld juist 5 procent langer.
“Het bijzondere is dat we dit patroon niet alleen bij mensen zien, maar ook op allerlei andere plekken in het dierenrijk”, zegt hoofdonderzoeker Johanna Stärk. “Toch zijn er opvallende uitzonderingen. Bij veel roofvogels zijn de vrouwtjes bijvoorbeeld groter en leven ze langer dan de mannetjes. Hieraan kun je zien dat de geslachtschromosomen slechts een deel van het verhaal verklaren.”
De rol van chromosomen
Een populaire theorie, de zogeheten heterogametische sekse-hypothese, wijst naar de genetische verschillen tussen de seksen. Bij zoogdieren hebben vrouwtjes twee X-chromosomen, terwijl mannetjes een X- en een Y-chromosoom hebben. Twee X’en lijken extra bescherming te bieden tegen schadelijke mutaties en zo een langere levensduur mogelijk te maken. Bij vogels werkt het juist andersom: vrouwtjes zijn daar de heterogametische sekse (met Z- en W-chromosomen), waardoor mannetjes in het voordeel zijn. Toch blijkt uit de studie, die deze week is gepresenteerd in vakblad Science, dat dit genetische voordeel lang niet alles verklaart. Er spelen nog meer factoren mee, zoals Stärk al duidelijk maakte.
Bij veel zoogdiersoorten heerst er bijvoorbeeld een hevige concurrentie om partners. Mannetjes moeten indruk maken met kracht, grootte of wapens zoals hoorns en slagtanden. Bij sommige soorten is een weelderige vacht, brute oerkreet of hypnotiserende lokroep erg in trek bij de dames en er zijn zelfs dieren, zoals de paradijsvogel en de mens, waarbij een dansje wonderen kan doen voor het realiseren van nageslacht. Daarmee lukt het dan wel om de genen door te geven aan de nieuwe generatie, maar deze zaken kosten ook veel energie en maken de mannetjes kwetsbaarder.
Polygamie is levensgevaarlijk
Maar bij de meeste vogels ligt dit dus anders. Veel soorten zijn monogaam en delen de zorg voor de jongen. Daardoor hoeven mannetjes minder te concurreren en leven ze gemiddeld langer. “Bij polygame soorten zien we de grootste verschillen in levensverwachting. Bij monogame soorten is de kloof tussen mannetje en vrouwtje veel kleiner”, weet Stärk.
Ook de rol in de opvoeding speelt mee. Bij zoogdieren investeren vrouwtjes vaak meer in het grootbrengen van de jongen. Dat lijkt hun levensduur te verlengen. Zeker bij primaten, die lang leven en intensieve zorg nodig hebben, is het een voordeel als de moeder blijft leven tot het nageslacht zelfstandig is. Evolutionair gezien vergroot dat de kans dat haar genen worden doorgegeven.
Dierentuin
Een interessant onderdeel van het onderzoek is de vergelijking tussen wilde dieren en dieren in dierentuinen. In het wild hebben dieren te maken met roofdieren, ziektes en barre omstandigheden. In gevangenschap vallen die gevaren grotendeels weg. Het verschil in levensduur tussen de seksen bleef toch bestaan, al was het vaak kleiner. Dat doet denken aan de situatie bij mensen: betere leefomstandigheden en de moderne gezondheidszorg hebben de kloof tussen man en vrouw kleiner gemaakt, maar helemaal verdwijnen doet die niet.
De onderzoekers concluderen dan ook dat de verschillen in levensduur tussen mannen en vrouwen niet simpelweg zijn toe te schrijven aan roken, stress of ongezond eten. “Het gaat om een combinatie van genetica, voortplantingsstrategieën en ouderlijke zorg, diep verankerd in onze evolutie”, legt Stärk uit. De kortere levensduur van mannen is niet alleen een kwestie van leefstijl, maar ook van onze biologische erfenis. En dat betekent dat het verschil waarschijnlijk ook in de toekomst blijft bestaan, hoe gezond mannen ook leven.
