De decembermaand is onlosmakelijk verbonden met gezelligheid, tradities en vooral: lekker eten. Veel mensen denken dan ook dat er behoorlijk wat kilo’s bijkomen tijdens deze periode. Maar is dit wel zo? Het antwoord zal je misschien verbazen.
Volgens eerder onderzoek komen mensen tijdens de feestdagen gemiddeld slechts 0,4 tot 0,9 kilogram aan. Dat is een stuk minder dan veel mensen denken. Maar hoe komt dat precies? En waarom zegt je weegschaal begin januari toch iets anders?
Om daadwerkelijk een halve kilo lichaamsvet bij te komen, moet je ongeveer 3.500 kilocalorieën (kcal) meer consumeren dan je lichaam verbrandt. Voor een hele kilo is dat maar liefst een surplus van 7.700 kcal. Dat is een flinke hoeveelheid, zelfs met alle lekkernijen die de feestdagen te bieden hebben.
Laten we de cijfers eens onder de loep nemen. We gaan uit van de drie grote feestdagen: 25 december (eerste kerstdag), 26 december (tweede kerstdag) en 31 december (oudejaarsavond).
Scenario 1: gematigd genieten (500 kcal surplus per dag)
Bij een dagelijks surplus van 500 kcal op de drie feestdagen:
| Berekening | Resultaat |
| Totaal surplus: 3 × 500 kcal | 1.500 kcal |
| Vettoename: 1.500 ÷ 7.700 | ± 195 gram |
Scenario 2: flink smullen (1.000 kcal surplus per dag)
| Berekening | Resultaat |
| Totaal surplus: 3 × 1.000 kcal | 3.000 kcal |
| Vettoename: 3.000 ÷ 7.700 | ± 390 gram |
Scenario 3: all-out feesten (2.000 kcal surplus per dag)
Dit is wanneer je geen rem hebt: uitgebreid ontbijt, doorlopend hapjes, uitgebreid diner en dessert, met wijn en borrelhapjes erbij.
| Berekening | Resultaat |
| Totaal surplus: 3 × 2.000 kcal | 6.000 kcal |
| Vettoename: 6.000 ÷ 7.700 | ± 780 gram |
Het worst-case scenario: 10 dagen ongebreideld schransen
Wat als je al vanaf 23 december begint te snoepen en dit volhoudt tot en met nieuwjaarsdag? Laten we uitgaan van 1.000 kcal extra op de ‘normale’ dagen en een surplus van 2.000 kcal op de echte feestdagen plus kerstavond en nieuwjaarsdag (24, 25, 26 en 31 december en 1 januari).
| Worst-case berekening | Kcal |
| 5 ‘gewone’ dagen × 1.000 kcal | 5.000 kcal |
| 5 feestdagen × 2.000 kcal | 10.000 kcal |
| Totaal surplus | 15.000 kcal |
| Vettoename: 15.000 ÷ 7.700 | ± 1,95 kilogram |
Zelfs in het meest extreme scenario kom je dus ‘slechts’ zo’n twee kilo aan daadwerkelijk lichaamsvet bij.
Vergelijking tussen mannen en vrouwen
De basisverbranding verschilt tussen mannen en vrouwen. Een gemiddelde man verbrandt circa 2.750 kcal per dag; voor vrouwen is dit ongeveer 2.000 kcal. Dit heeft invloed op hoe snel een surplus ontstaat.
| Situatie | Mannen | Vrouwen |
| Dagverbranding | ± 2.750 kcal | ± 2.000 kcal |
| Kcal voor 500g vet | 3.850 kcal | 3.850 kcal |
| Dagen eten à 3.500 kcal | 5+ dagen | 2-3 dagen |
Vrouwen bereiken door hun lagere basisverbranding dus sneller een surplus. Bij dezelfde feestmaaltijd van 3.500 kcal heeft een vrouw een surplus van 1.500 kcal, terwijl dit voor een man ‘slechts’ 750 kcal is. Over meerdere dagen kan dit verschil oplopen.
De grote misleider: watergewicht
Hier komt het grote geheim: als je na de feestdagen op de weegschaal stapt en schrikt van een toename van 2 of 3 kilo, is het meeste daarvan géén vet, maar water.
Het is al lang bekend dat voor elke gram koolhydraat (glycogeen) die je lichaam opslaat, er 3 tot 4 gram water wordt vastgehouden. Dit is een fysiologisch proces: glycogeen bindt water om later als energiebron te kunnen dienen.
Stel: je eet tijdens de feestdagen 300 gram extra koolhydraten per dag (brood bij het ontbijt, aardappelen bij het diner, kerststol als tussendoortje, dessert). Dit is wat er gebeurt:
| Factor | Gewicht |
| Extra koolhydraten opgeslagen | 300 gram |
| Bijbehorend water (× 3-4) | 900-1.200 gram |
| Totale toename op de weegschaal | 1,2 – 1,5 kg |
Voeg daar nog wat extra zout bij (gourmetten, hartige hapjes, kaasjes) dat ook vocht vasthoudt en je ziet meteen waarom de weegschaal na de kerst zo’n boeman kan zijn. Maar geen paniek: dit watergewicht verdwijnt binnen enkele dagen zodra je weer normaal gaat eten.
Tips om de schade te beperken
Wil je toch enigszins op de rem trappen zonder de feestelijke gezelligheid te verpesten? Hier zijn enkele praktische tips:
- Maak een kerstwandeling: Een uurtje stevig wandelen verbrandt 250 tot 350 kcal en is een perfecte manier om met familie quality time door te brengen. Bovendien helpt het de spijsvertering na een uitgebreide maaltijd.
- Help mee in de keuken: Staan, koken, afwassen en opruimen kost meer energie dan je denkt. Een uur koken verbrandt circa 150 kcal en je bent nog behulpzaam ook.
- Kies voor eiwitrijk bij het gourmetten: Vlees, vis en garnalen verzadigen beter dan broodjes en sausjes. Vul je bord eerst met eiwitten voordat je aan de bijgerechten begint.
- Drink water tussen de alcoholische drankjes door: Dit remt niet alleen je alcoholinname (en dus calorieën), maar helpt ook tegen de vochtretentie die alcohol veroorzaakt.
- Ga niet met een lege maag naar een feest: Een gezonde snack vooraf voorkomt dat je je uitgehongerd op de borrelhapjes stort.
- Sla de dag erna niet helemaal over: Compenseren door te ‘vasten’ leidt vaak tot een jojo-effect. Eet gewoon normaal en gezond verder.
- Wacht een paar dagen met wegen: Geef je lichaam de tijd om het overtollige vocht kwijt te raken. Na 3 tot 4 dagen heb je een veel realistischer beeld van je werkelijke gewicht.
Dus: geniet van de kerststol, de gourmette, de advocaatjes en de oliebollen. Maak er een gezellige wandeling van met de familie, help mee in de keuken en maak je vooral niet te druk. Eén week per jaar iets te veel eten maakt je niet ongezond, een heel jaar ongezond eten wel.
Fijne feestdagen!
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Waardoor hebben wij wel een tweede kerstdag en veel andere landen niet? en . Of lees dit artikel: Waarom de spar onze favoriete kerstboom werd.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
