Gezond eten is goed voor je: het vermindert de kans op vele kwalen, zoals hart- en vaatziekten of obesitas. Maar wist je dat het mogelijk ook de kans op dementie verkleint?
Veel groente, vers fruit, peulvruchten, noten en zaden, olijfolie, (vette) vis, knoflook, verse kruiden en kleine porties vlees: het zogenoemde mediterraan dieet is razend populair – en niet zonder reden. Veel van de genoemde voedingsmiddelen staan in de Schijf van Vijf, en steeds meer studies laten de gezondheidsvoordelen van dit eetpatroon zien. Toch bestaat er niet één vastomlijnd mediterraan dieet: het eetpatroon in Israël verschilt bijvoorbeeld van dat in Griekenland of Italië. Het gaat eerder om een reeks gezonde voedingsprincipes die niet alleen gunstig zijn voor hart en bloedvaten, maar ook kunnen helpen bij gewichtsverlies bij overgewicht. Het is een gematigd voedingspatroon, waarin geen vetten of koolhydraten volledig worden uitgesloten. Juist daardoor is het vaak goed vol te houden: alles mag, maar met mate. Nieuw onderzoek wijst er bovendien op dat deze manier van eten mogelijk ook helpt het risico op Alzheimer te verkleinen.
Die studie, uitgevoerd door onderzoekers van Mass General Brigham, Harvard T.H. Chan School of Public Health en het Broad Institute van MIT en Harvard, toont aan dat mensen met het hoogste genetische risico op Alzheimer juist het meeste profiteerden van dit eetpatroon. Bij hen was de vermindering van het risico op dementie groter dan bij mensen met een lager genetisch risico. De resultaten zijn gepubliceerd in het gerenommeerde tijdschrift Nature Medicine.
Dementie, en dan vooral Alzheimer, is de meest voorkomende oorzaak van cognitieve achteruitgang bij ouderen. Genetica speelt daarbij een grote rol: het erfelijkheidspercentage van Alzheimer wordt geschat op zo’n 80 procent. Eén gen in het bijzonder, apolipoproteïne E (APOE), geldt als de belangrijkste genetische risicofactor voor de sporadische vorm van Alzheimer – de meest voorkomende variant, die zich later in het leven ontwikkelt en niet in een vast patroon wordt doorgegeven. Mensen die één kopie van de APOE4-variant dragen, hebben een drie- tot viervoudig verhoogd risico op Alzheimer. Bij twee kopieën – de zogenoemde APOE4-homozygoten – loopt dat risico zelfs op tot een factor twaalf.
Hoe kan het mediterrane eetpatroon hiertegen bescherming bieden? Om dat te onderzoeken analyseerden wetenschappers gegevens van 4.215 vrouwen uit de Nurses’ Health Study, die liep van 1989 tot 2023. Bij aanvang van de studie was de gemiddelde leeftijd 57 jaar. Daarnaast keken ze naar gegevens van 1.490 mannen uit de Health Professionals Follow-Up Study (1993–2023), een vergelijkbare periode dus. De onderzoekers brachten de voedingspatronen en consumptiefrequentie in kaart, analyseerden bloedmonsters en beoordeelden het erfelijk risico. Vervolgens hielden ze bij welke deelnemers in de loop der tijd dementie ontwikkelden.
De uitkomsten waren duidelijk: deelnemers die meer groente, fruit, peulvruchten, noten en zaden, olijfolie, vette vis, knoflook, verse kruiden en kleine porties vlees aten – kortom: een mediterraan eetpatroon volgden – hadden een lager risico om dementie te ontwikkelen. Vooral de groep met twee kopieën van het APOE4-gen, en daarmee het hoogste risico, leek het best beschermd.
Hoewel de onderzoeksgroep uitsluitend bestond uit goed opgeleide Europeanen – wat een beperking vormt – suggereren de bevindingen wel dat dieetstrategieën een belangrijke rol kunnen spelen bij het verkleinen van de kans op cognitieve achteruitgang. Gezond blijven eten dus!
