Onderzoekers van onder meer de universiteiten van Leeds en Bristol hebben ontdekt wat mensen in een menigte doen tijdens een evacuatie. Dat blijkt niet te zijn wat we lang dachten.
Onderzoekers dachten lang dat mensen vooral kijken naar wat de persoon recht voor hen doet. Neemt de persoon voor je de rechteruitgang? Dan zou jij dat volgens de gangbare theorie waarschijnlijk ook doen. Bij dieren zoals zebravissen is dat het geval, zo blijkt uit eerder onderzoek: zij volgen als het ware de laatste zwemmer die een richting inslaat. De verwachting was dat mensen hetzelfde zouden doen en dat vooral de keuze van wie vlak voor je loopt zou meewegen. Maar er zat een groot probleem in deze theorie: bij mensen was ze eigenlijk nauwelijks getest.
Een evacuatie op je beeldscherm
De onderzoekers bouwden daarom een virtueel experiment. 382 deelnemers kregen online een filmpje te zien van een gang die uitkwam op twee uitgangen. In dat filmpje liepen elf computergestuurde figuurtjes in een rij en elk figuurtje koos links of rechts volgens een vooraf bepaalde volgorde. Knipperende lichten zorgden voor een vleugje spanning. De deelnemers kregen te horen dat ze een gebouw ontruimden. Hun opdracht: wacht tot de mensen voor je hun keuze maken en maak dan snel de jouwe.
Anders dan bij de vissen en anders dan de theorie voorspelde, hechtten mensen nauwelijks belang aan de meest recente keuze, die van de persoon vlak voor hen. Ze lieten zich vooral leiden door de kant waar de meerderheid van de rij naartoe was gegaan. Wie vlak voor je een deur koos, bleek dus minder invloed te hebben dan de groep als geheel.
Wil je niets van Scientias missen? Voeg Scientias toe als voorkeursbron op Google dan zie je al onze verhalen!
Mensen kennen zichzelf best goed
Na afloop van het onderzoek mochten de deelnemers in eigen woorden uitleggen waarom ze op een bepaalde manier hadden gekozen. Hun antwoorden kwamen grotendeels overeen met hun echte gedrag: de meesten zeiden simpelweg de meerderheid te hebben gevolgd. Bijna niemand gaf aan op die laatste persoon te hebben gelet. Gemiddeld gezien blijken mensen dus best in staat om hun eigen neigingen te herkennen.
Er was wel een opvallend verschil: mannen en vrouwen reageerden in bepaalde situaties net iets anders op de aanwezige sociale signalen. Volgens de onderzoekers moet je dat met een korrel zout nemen; er is meer onderzoek nodig om daar echt iets over te kunnen zeggen.
Waar we in het echt iets aan hebben
Voorlopig is dit vooral nuttig om te weten bij echte evacuaties. Veel computermodellen die voorspellen hoe een menigte een brandend gebouw verlaat, moeten een beetje gokken hoe mensen elkaar volgen. Sluit dat giswerk beter aan op hoe mensen zich in het echt gedragen, dan worden de voorspellingen betrouwbaarder. Zo kun je gebouwen, vluchtroutes en waarschuwingssystemen er beter op afstemmen.
De ontdekking dat mensen de bredere massa volgen in plaats van hun directe voorganger kan bijvoorbeeld duidelijk maken wanneer één uitgang op een gevaarlijke manier overbelast raakt terwijl een andere leeg blijft. Dat is nu net het soort scenario dat je bij een noodgeval koste wat het kost wilt voorkomen.
De kanttekeningen
De belangrijkste caveat: dit was een sterk vereenvoudigd virtueel experiment. Er was geen echte paniek en de virtuele figuurtjes zagen er allemaal identiek uit. Een echte menigte is veel chaotischer, iets wat je op een scherm niet zomaar kunt nabootsen. Ook waren de deelnemers vooral jongvolwassenen.
De onderzoekers zien hun werk dan ook nadrukkelijk als een startpunt. Zoals vaak bij dit soort onderzoek is meer onderzoek nodig om een duidelijk beeld te krijgen van hoe mensen zich in dergelijke situaties echt gedragen.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
