Goudjakhalzen duiken tegenwoordig overal op, zelfs in Noord- en West-Europa. Onderzoekers hebben nu ontdekt dat dit vooral te wijten is aan de mens.
Onderzoekers hebben op bijna 9.000 plaatsen in 13 Europese landen gecheckt of er goudjakhalzen zijn. Dat deden ze door het geluid van huilende jakhalsroedels door megafoons af te spelen. De dieren antwoorden daar meestal snel op, waardoor makkelijk in kaart kan worden gebracht waar ze overal leven.
Wat hieruit blijkt is dat goudjakhalzen tegenwoordig echt overal opduiken. De dieren zijn onder meer gevonden aan de Atlantische kust in Frankrijk en Spanje. Ook boven de Noordpoolcirkel in Noorwegen werden ze gespot.
Maar waarom?
De onderzoekers wilden weten waarom jakhalzen aan zo’n opmars bezig zijn. Ze ontwikkelden een statistisch model om dit uit te dokteren. De boosdoener, zo blijkt, is de mens. Nou ja, eigenlijk de wolf. Daar komen we straks op terug.
Waar wolven leven, zijn er veel minder jakhalzen. In gebieden zonder wolven is de kans dat je een jakhalsroedel tegenkomt meer dan twee keer zo groot als in het kerngebied van de wolf. Dat is niet onlogisch, want grotere roofdieren tolereren hun kleinere rivalen meestal niet. Ze jagen ze weg of eten ze gewoon op.
Eeuwenlang zat de jakhals daardoor vastgepind in een smalle strook langs de kusten van de Adriatische en de Zwarte Zee. Vanaf de negentiende eeuw begon daar verandering in te komen. In die periode werd de wolf in grote delen van Europa stelselmatig afgeschoten en uitgeroeid. Door de mens dus. Dit verschijnsel heeft een naam: mesopredator release (het loslaten van middenklasse roofdieren, zo zou je het kunnen vertalen).
Leestip: Wolven verwijderen blijkt geen wondermiddel: het landschap blijkt soms belangrijker
De mens als levend schild
De onderzoekers hebben ontdekt dat jakhalzen zelfs in gebieden waar wolven nog wel rondlopen, een manier hebben gevonden om te overleven. Ze komen gewoon dichter bij ons wonen. In stukken bos zonder wolven bewegen jakhalzen zich verder weg van dorpen en steden, waarschijnlijk om jagers te ontwijken. Zodra er wolven in de buurt zijn, zoeken ze dekking in de buurt van menselijke infrastructuur, waar wolven niet graag komen.
Wetenschappers noemen dit het human shield effect. Andere dieren doen het ook. Sommige hertensoorten bevallen bijvoorbeeld dicht bij autowegen om beren te ontlopen. Maar dat het effect zo groot is dat het bepaalt hoe een hele soort zich over een continent verspreidt, is nieuwe informatie.
Straks 75 procent van Europa
Volgens het model is op dit moment ongeveer 2,4 miljoen vierkante kilometer Europees grondgebied geschikt voor de goudjakhals. Dat is bijna zes keer zoveel als het gebied waar hij nu daadwerkelijk zit. Driekwart van het continent zou in theorie jakhalsland kunnen worden. Vooral Frankrijk en het Iberische Schiereiland zijn goede kandidaten. Zelfs delen van Nederland staan op de kaart. Er zijn in Nederland al meermaals goudjakhalzen gespot, maar een vaste populatie is er nog niet.
Drie andere factoren spelen een rol. Jakhalzen houden niet van sneeuw, dus de klimaatverandering helpt hun leefgebied uit te breiden. Ze houden daarnaast van een mix van bossen en open landschap, iets dat in veel landbouwgebieden te vinden is. En ze willen graag water in de buurt.
Wolf terug, jakhals weg?
Maar: de wolf is intussen ook bezig aan een comeback in Europa. Zou dat de jakhals weer kunnen stoppen? Een beetje wel, maar niet helemaal, zo blijkt uit de modellen. Als wolven zich verder uitbreiden zoals nu, krimpt het geschikte gebied voor jakhalzen met ongeveer 9 procent. Stel dat wolven het hele continent weer zouden bevolken zoals in de Middeleeuwen, dan kan dat zelfs oplopen tot 42 procent. Maar zolang mensen een schild vormen, blijven er altijd genoeg plekken over voor jakhalzen om zich te nestelen.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Voor het eerst een goudjakhals gespot in ons land! en Wetenschappers pluizen drollen van Nederlandse wolven uit om te kijken wat die nu eigenlijk eten en de resultaten zijn verrassend. Of lees dit artikel: Doe dit vijf minuten per dag en je hond is voorgoed je beste maatje.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
