Twee zeldzame fossielen onthullen een opvallend dikke belemniet die 160 miljoen jaar geleden in Wyoming leefde.
Paleontologen hebben in de Amerikaanse staat Wyoming een nieuwe soort belemniet beschreven. Het dier kreeg de naam Wyoteuthis linsterorum en leefde ongeveer 160 miljoen jaar geleden, tijdens de Jura. Belemnieten waren zeedieren die verwant waren aan moderne inktvissen en octopussen. Van de nieuwe soort zijn tot nu toe slechts twee fossielen bekend. Toch waren die genoeg om onderzoekers voor een verrassing te stellen: Wyoteuthis had het dikste bekende rostrum van alle belemnieten die tot nu toe zijn gevonden. Het onderzoek is te vinden in Papers in Palaeontology.
Squid butts
Belemnieten zijn geen zeldzame fossielen. Vooral hun harde rostrum, een stevig deel aan de achterkant van het lichaam, blijft vaak bewaard. Zulke fossielen hebben meestal de vorm van een kogel en worden op veel plaatsen ter wereld gevonden. Ook in de Sundance Formation in Wyoming liggen er miljoenen. Lokale fossielenzoekers noemen ze volgens paleontoloog Jessica Lippincott daarom soms gekscherend ‘squid butts’, oftewel ‘inktvisbillen’.
De meeste belemnieten uit Wyoming zijn ongeveer 5 tot 10 centimeter lang en slechts 1 tot 2 centimeter breed. Wyoteuthis linsterorum ziet er heel anders uit. Het bewaarde rostrum is kort en stevig en bereikt aan de voorkant een doorsnede van ongeveer 6 tot 7 centimeter. Daarmee is het voor zover bekend het dikste rostrum van een belemniet ooit. Het dier was overigens geen reus: de onderzoekers schatten dat het levende dier, inclusief zijn armen, ongeveer 55 tot 60 centimeter lang kon worden.
Opmerkelijk fossiel
De eerste vondst werd bijna dertig jaar geleden gedaan. In de late jaren negentig vond Burkhard Pohl, oprichter van het Wyoming Dinosaur Center, een vreemd fossiel nabij Thermopolis, Wyoming. Het exemplaar belandde in de collectie van het museum maar werd jarenlang niet onderzocht. Pas toen fossielenzoeker Cliff Linster bij Ten Sleep een tweede opvallend exemplaar vond kwam het onderzoek echt op gang. Linster schonk zijn vondst in 2019 aan het Wyoming Dinosaur Center.
Voor paleontoloog Bill Wahl was meteen duidelijk dat het fossiel bijzonder was. Volgens hem “was vanaf het begin al duidelijk dat het fossiel heel opmerkelijk was”. Hij bracht vervolgens een internationaal team van onderzoekers samen. Onder hen was Alexey Ippolitov, specialist op het gebied van belemnieten. Die was naar eigen zeggen “totaal verrast” dat een fossiel uit zo’n goed onderzochte diergroep zo sterk kon afwijken van alles wat eerder was beschreven.
De onderzoekers gebruikten CT-scans om de fossielen van binnen te bekijken zonder ze te beschadigen. Een exemplaar werd ook met een zeer nauwkeurige micro-CT-scanner onderzocht. Daarbij keken de wetenschappers onder meer naar de vorm van het rostrum, de hoek van de holte aan de binnenkant en kleine groeven en strepen aan het uiteinde. Die combinatie van kenmerken maakte duidelijk dat ze met een nieuwe soort en een nieuw geslacht te maken hadden. De naam Wyoteuthis betekent vrij vertaald ‘inktvis uit Wyoming’. De soortnaam linsterorum is een eerbetoon aan Cliff Linster en zijn familie.
Bijzondere leefwijze
De opvallende vorm is niet het enige interessante aan de vondst. Wyoteuthis hoort volgens de onderzoekers bij de familie Megateuthididae. Die groep kwam vooral veel voor in het Vroeg- en Midden-Jura. De meeste takken leken daarna stilletjes te verdwijnen. Wyoteuthis leefde echter miljoenen jaren later. Dat betekent dat ten minste een tak van deze groep veel langer overleefde in Noord-Amerika dan tot nu toe bekend was.
Waarom Wyoteuthis zo dik was weten de onderzoekers nog niet. Mogelijk had de bouw te maken met een bijzondere leefwijze of met het voedsel dat het dier at. Ippolitov zegt: “Hun relatief grote formaat kan een voordeel zijn geweest bij het jagen op kleinere belemnieten die in hetzelfde gebied leefden.” Hij wijst erop dat moderne inktvissen ook andere koppotigen eten en soms zelfs soortgenoten aanvallen.
Ook de enorme zeldzaamheid van Wyoteuthis roept vragen op. In dezelfde gesteentelagen worden gewone belemnieten in grote aantallen gevonden, terwijl van deze nieuwe soort slechts twee exemplaren bekend zijn. Volgens de onderzoekers kan dat betekenen dat het dier sterk gespecialiseerd was. Misschien leefde het normaal gesproken in een ander deel van de zee en kwamen slechts af en toe dieren de ondiepere Sundance Sea binnen. Ook een voorkeur voor een bepaald soort prooi of leefgebied is mogelijk.
Leestip: Deze inktvissen hypnotiseren hun prooi met geniale camouflagetruc
Lippincott zegt: “Na jaren fossielen zoeken in Wyoming en het verzamelen van ontelbare belemnieten is deze anders dan alles wat ik ooit heb gezien”, zegt ze. De ontdekking laat volgens haar zien dat ook amateurverzamelaars een belangrijke bijdrage aan de wetenschap kunnen leveren.
Cliff Linster maakte de uiteindelijke publicatie niet meer mee: hij overleed enkele maanden geleden. Hij wist echter wel dat onderzoekers met zijn fossiel bezig waren. Beide fossielen van Wyoteuthis linsterorum zijn nu ondergebracht in het Wyoming Dinosaur Center.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Waarom het brein van de inktvis verschrompelt in de oceaan van de toekomst en Nieuw onderzoek herschrijft de geschiedenis van het onderwaterleven: inktvissen heersten 100 miljoen jaar geleden al over de oceanen . Of lees dit artikel: Honderd miljoen jaar geleden werd in de diepe oceaan een evolutionaire lont aangestoken, met grote gevolgen voor de inktvissen .
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
