Amerikaanse onderzoekers hebben een game gebouwd die je zonder één woord uitleg kunt spelen. Ruim 300 tieners deden mee, onder wie jongeren met de zwaarste vorm van autisme. Het spel bracht een subtiel verschil aan het licht in de manier waarop hun brein zintuiglijke signalen aan elkaar rijgt.
De meeste autismetests draaien om taal. Je moet bijvoorbeeld een uitleg begrijpen, een vragenlijst invullen of een instructie opvolgen. De deelnemers met de zwaarste symptomen vallen daardoor echter juist af. Onderzoekers vragen dan maar aan ouders of begeleiders hoe het kind de wereld ervaart. Dat levert bruikbare informatie op, maar het blijft een verhaal uit de tweede hand.
Neurowetenschapper Benjamin Scott van Boston University wilde daar verandering in brengen. Zijn oplossing kwam uit zijn eigen dierenlab. Daar bestudeert hij hoe zangvogels nieuwe vaardigheden leren en hoe ratten kiezen tussen snel en accuraat beslissen. Vogels en ratten moeten voor die proeven eerst ontdekken hoe een spel werkt en krijgen beloningen als feedback. Dezelfde tactiek paste zijn team nu toe op mensen.
Spel zonder handleiding
Het spel dat hij uiteindelijk ontwikkelde, heet Geode. Je kiest een personage, volgt een schatkaart en verzamelt zoveel mogelijk edelstenen. Aan de rand van het scherm flikkeren lichtjes. De kant die het felst oplicht, verbergt de buit. Hoeveel flitsen er zijn en wanneer ze komen, varieert voortdurend.
Er staat nergens uitgelegd hoe het spel werkt. Spelers beginnen gewoon en leren de regels al doende. Ondertussen registreren de onderzoekers hoe goed iemand de flitsen opmerkt, hoe snel hij de regels doorheeft en hoe hij zich aanpast als het moeilijker wordt.
Iets meer dan 200 van de ruim 300 deelnemers, allemaal tussen 11 en 17 jaar, hadden een autismediagnose. Sommige deelnemers hadden de zwaarste vorm. De rest bestond uit broers en zussen zonder diagnose. De meeste spelers kregen het spel onder de knie, ook jongeren in de zwaarste categorie van autisme en jongeren met een bekend genetisch syndroom.
Ruis op elk signaal
De tieners met autisme hadden meer tijd nodig om het spel te doorgronden en scoorden gemiddeld minder accuraat. Toen de onderzoekers spelelementen bijstelden, zoals de timing van de lichtflitsen, bleek het voor hen moeilijker om alle beschikbare aanwijzingen te benutten.
Het knelpunt zit volgens Scott niet bij het waarnemen zelf, maar bij het optellen. Je hersenen verzamelen aanwijzingen over de tijd en bouwen daarmee een beeld van wat er gebeurt. Denk aan een gesprek: je vangt klanken op, maakt er woorden van, koppelt die aan zinnen en legt er de gezichtsuitdrukking van je gesprekspartner naast. Pas dan begrijp je wat iemand bedoelt.
Bij autisme lijkt elk van die stukjes informatie met een beetje extra ruis binnen te komen. Hoe meer informatie je moet samenvoegen, hoe meer ruis zich opstapelt. Een verklaring die al langer circuleert: bij autisme zou de balans tussen remmende en stimulerende hersencellen verschoven zijn, waardoor de signalen minder helder doorkomen.
Wat het spel niet kan
Geode is nadrukkelijk geen diagnostisch instrument; het meet hoe iemand waarneemt en leert, maar kan autisme niet onderscheiden van andere aandoeningen met vergelijkbare kenmerken.
De ‘ruis’ is bovendien geen gemeten hersenactiviteit. Er zijn geen scans gemaakt. Het gaat om een verklaring die het beste past bij het speelgedrag en er zijn andere oorzaken denkbaar, zoals motivatie of de motoriek van het bedienen zelf.
Verder gaat het om een momentopname bij één leeftijdsgroep, van 11 tot 17 jaar. Of hetzelfde patroon zich ook optekent bij jongere kinderen of volwassenen, weten we niet. En de mogelijkheid waar het team het meest van verwacht, is voorlopig onbewezen: het idee dat je het spel vóór en na een behandeling kunt afnemen om te zien of er iets verandert. Dat is nog geen enkele keer in een klinische studie getest.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Is de definitie van autisme te breed geworden? Grondlegger pleit voor scherpere diagnose en Enorme studie: autisme komt waarschijnlijk helemaal niet vaker voor bij jongens. Of lees dit artikel: Van hyperactief tot creatief: de wetenschap achter ADHD.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast
:
