Wetenschappers ontdekten twee boomslakken die hun strepen onzichtbaar maken zodra het regent.
Sommige slakken kunnen iets heel bijzonders: zodra hun schelp nat wordt verdwijnen hun lichte strepen en vlekken. De schelp kleurt dan egaal donkerbruin en lijkt daarmee sprekend op natte boomschors. Droogt de schelp weer op, dan komt het patroon gewoon weer terug. Onderzoekers van de University of Tokyo hebben nu ontdekt hoe deze bijzondere truc werkt. Het onderzoek is te vinden in Zoological Letters.
Bijzondere truc
Het gaat om twee soorten boomslakken: de Filipijnse Hypselostyla camelopardalis en de Japanse Reinia variegata. Ze leven ver van elkaar vandaan en zijn ook geen naaste familie. Toch hebben ze los van elkaar dezelfde slimme vorm van camouflage ontwikkeld. Dat is opvallend, want schelpen van weekdieren werden lang gezien als vrij statische objecten. De kleur en het patroon zouden vooral afhangen van pigmenten in de harde kalklaag. Deze slakken laten zien dat het anders kan: hun schelp reageert direct op vocht.
Leestip: Ernstig bedreigde landslak legt een ei – via zijn nek (en ja, daar zijn beelden van)
“Hun gevlekte schelppatronen verdwijnen volledig als ze nat worden,” legt onderzoeker Taro Yoshimura uit. “De schelp wordt dan egaal donker en het patroon verschijnt snel weer zodra de schelp opdroogt.” De verklaring daarvoor zit in de buitenste laag van de schelp. Je kunt die laag zien als een dun organisch jasje dat om de harde schelp heen zit. In de lichte delen van de schelp is dat jasje niet hard, maar poreus. Het zit vol piepkleine gaatjes, een beetje zoals een spons.
Als de schelp droog is zit er vooral lucht in die gaatjes. Daardoor wordt licht sterk verstrooid, waardoor de buitenlaag wit of licht lijkt. Maar zodra het regent lopen de gaatjes vol water. Dan verandert de manier waarop licht door de laag gaat. Er wordt minder licht verstrooid en de donkere pigmentlaag onder het oppervlak wordt daardoor beter zichtbaar.
Minder opvallend
De onderzoekers kwamen daarachter met drie verschillende onderzoekstechnieken. Met een krachtige elektronenmicroscoop bekeken ze eerst de opbouw van de buitenste schelplaag. Daaruit bleek dat de lichte delen een sponsachtige structuur hebben, terwijl de donkere delen compacter zijn. Met een confocale lasermicroscoop volgden ze vervolgens wat er gebeurt als de schelp nat wordt.
Tot slot maten ze met een spectrofotometer hoeveel licht door de buitenlaag heen ging. Die laatste meting liet duidelijk zien hoe sterk het effect is: als de schelplaag droog is laat het witte deel hiervan ongeveer 37 procent van het licht door. Zodra deze nat werd steeg dat naar ongeveer 85 procent.
De bijzondere manier van camoufleren kan de slakken helpen om niet op te vallen. Boomslakken zitten vaak op schors of op bladeren. Als het regent wordt boomschors donkerder. Door de bijzondere camouflagetechniek worden tijdens een regenbui dus ook de slakkenschelpen donkerder. Zo blijft de slak beter verborgen voor dieren die op hen jagen, zoals vogels.
Dezelfde oplossing
De ontdekking is ook interessant voor evolutiewetenschappers. De twee onderzochte soorten komen uit verschillende landen en horen bij verschillende slakkenfamilies. Toch hebben ze een vergelijkbare oplossing ontwikkeld voor hetzelfde probleem. Dat heet convergente evolutie: verschillende soorten komen, los van elkaar, uit bij dezelfde oplossing voor een probleem. Yoshimura zegt: “Het was spannend om te zien hoe het proces van natuurlijke selectie deze heel verschillende organismen naar dezelfde elegante oplossing heeft gestuurd,” zegt hij.
De vondst kan bovendien nuttig zijn buiten de biologie. De slakken veranderen hun optische eigenschappen zonder een aanvullende energiebron, zoals een batterij. Dat kan inspiratie bieden voor de ontwikkeling van nieuwe materialen. Denk bijvoorbeeld aan coatings die reageren op luchtvochtigheid of aan eenvoudige sensoren die laten zien wanneer een oppervlak nat wordt.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Nabij Taiwan is een zeenaaktslak gevonden die kleiner is dan 3 millimeter en Wetenschappers lieten het internet kiezen: zo kreeg deze keverslak zijn naam . Of lees dit artikel: Op eilanden sterven landslakken massaal uit: soms is 80 procent van de lokale soorten al verdwenen .
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
