Een nieuw beschreven planteneter uit Tanzania laat zien dat sommige vroege dinosauriërs waarschijnlijk jonger zijn dan gedacht.
Een fossiel dat al ruim zestig jaar in een museum lag blijkt tot een nog onbekende diersoort te behoren. Onderzoekers hebben het dier Dinodontosaurus isiyavamanda genoemd. Het leefde ongeveer 240 miljoen jaar geleden, in het Trias. De ontdekking is niet alleen interessant omdat het om een nieuwe soort gaat. Het fossiel helpt wetenschappers ook om belangrijke gesteentelagen in Tanzania beter te dateren. Daarmee komt ook de ouderdom van enkele van de vroegste mogelijke dinosauriërs opnieuw ter discussie te staan. Het onderzoek is te vinden in Journal of Vertebrate Paleontology.
Grote planteneters
Dinodontosaurus isiyavamanda was geen dinosauriër. Het dier behoorde tot de dicynodonten: een groep plantenetende dieren die deel uitmaakt van de evolutionaire tak waar later ook de zoogdieren uit voortkwamen. Dicynodonten waren in het Trias belangrijke planteneters en kwamen in verschillende delen van de wereld voor.
Het bijzondere aan de nieuwe soort is vooral waar hij is gevonden. Fossielen van het geslacht Dinodontosaurus waren tot nu toe alleen bekend uit Zuid-Amerika. De vondsten uit Tanzania vormen het eerste bevestigde bewijs dat deze dieren ook in Afrika leefden.
“Onze ontdekking is het eerste bevestigde bewijs dat Dinodontosaurus ook buiten Zuid-Amerika leefde”, zegt hoofdonderzoeker Hady George, promovendus aan de University of Bristol. “De vondst verbindt de gesteentelagen met fossielen in Tanzania en Zuid-Amerika en laat zien dat ze ongeveer even oud zijn.”
Eindelijk duidelijkheid
Het belangrijkste fossiel werd al in 1963 gevonden tijdens een Britse expeditie in het huidige Tanzania. Daarna kwam het terecht in de collectie van het Natural History Museum in Londen. Het skelet werd wel deels onderzocht, maar lange tijd bleef onduidelijk om welk dier het precies ging. Een van de onderzoekers bestudeerde het materiaal zelfs al in de jaren negentig.
Paleontoloog Nigel Larkin onderzocht het fossiel in 1994 voor zijn masterscriptie. Hij vermoedde toen al dat het om een nieuwe soort ging. Toch duurde het bijna dertig jaar voordat het onderzoek verder werd uitgewerkt. Volgens Larkin bleek dat achteraf geen nadeel te zijn. “De technieken zijn de afgelopen dertig jaar enorm verbeterd”, zegt hij. “Met bijvoorbeeld micro-CT-scans kunnen we fossielen nu onderzoeken op manieren waarvan we in de jaren negentig alleen maar konden dromen.”
Leestip: Een vreemde eend in de bijt: maak kennis met deze piepkleine dinosaurus
Voor het nieuwe onderzoek bekeken wetenschappers het oude skelet opnieuw. Ze vergeleken het ook met een schedel die in 2012 in dezelfde gesteentelagen werd gevonden. Met CT-scans konden ze delen van de schedel in detail bestuderen zonder het fossiel daarbij te beschadigen. Daarnaast vergeleken ze de vorm van de botten met fossielen van andere dicynodonten.
Daaruit bleek dat het Tanzaniaanse dier duidelijke kenmerken van Dinodontosaurus bezit. Tegelijkertijd zijn er verschillen met de soorten die uit Zuid-Amerika bekend zijn. Zo heeft het dier een opvallende vorm van het gehemelte en verschillen in de schedel en onderkaak. Daarom beschrijven de onderzoekers het als een nieuwe soort: Dinodontosaurus isiyavamanda. De soortnaam verwijst naar het land van de Wamanda, de bevolking uit het gebied waar het fossiel werd gevonden.
Ook in Afrika
Maar juist de aanwezigheid van Dinodontosaurus in Tanzania maakt de vondst extra belangrijk. Fossielen kunnen namelijk helpen om gesteentelagen op verschillende continenten met elkaar te vergelijken. Als dezelfde diergroep in twee gebieden voorkomt kan dat een aanwijzing zijn dat die lagen ongeveer uit dezelfde periode stammen.
Dat is hier belangrijk omdat in dezelfde Tanzaniaanse gesteenten ook resten zijn gevonden die mogelijk van zeer vroege dinosauriërs zijn. Lange tijd werd dan ook gedacht dat deze lagen bijzonder oud waren. Daardoor golden sommige vondsten uit Tanzania als kandidaten voor de oudste dinosauriërs ter wereld.
De nieuwe vondst zet dat beeld nu volledig op losse schroeven. Omdat Dinodontosaurus nu zowel uit Tanzania als uit Zuid-Amerika bekend is leggen de onderzoekers een sterke verbinding tussen de gesteentelagen in beide gebieden. Nieuwe dateringen uit Zuid-Amerika wijzen erop dat deze lagen tot ongeveer tien miljoen jaar jonger kunnen zijn dan de vergelijkbare afzettingen in Zuid-Afrika.
Daarmee lijken de vroege dinosauriërs uit Tanzania jonger te zijn dan eerder werd aangenomen. “Dit helpt bevestigen dat de oudste dinosauriërs uit Tanzania waarschijnlijk niet ouder zijn dan die uit Zuid-Amerika”, zegt George. “Door dat inzicht kunnen we de tijdlijn van het ontstaan van dinosauriërs nauwkeuriger bepalen.”
Vervolgonderzoek
De studie laat bovendien zien hoeveel informatie nog verborgen kan zitten in museumcollecties. “Dit fossiel uit Tanzania is al meer dan zestig jaar bij ons”, zegt Mike Day van het Natural History Museum in Londen. “Het is prachtig dat we nu eindelijk weten wat het is. Het laat zien dat het opnieuw onderzoeken van museumcollecties ons beeld van het verleden net zo goed kan veranderen als het vinden van nieuwe fossielen in het veld.”
Het onderzoek is daarmee nog niet klaar. Een groot deel van het Tanzaniaanse materiaal moet nog uitgebreid worden bestudeerd. De wetenschappers willen onder meer onderzoeken hoe Dinodontosaurus bewoog en at. Zo hopen ze uiteindelijk beter te begrijpen hoe verschillende grote planteneters ongeveer 240 miljoen jaar geleden naast elkaar konden leven.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Een dinosaurusdrol van 66 miljoen jaar oud blijkt vol met verrassend moderne veren te zitten en Waarom de dinosauriërs mogelijk binnen twee uur al waren omgekomen . Of lees dit artikel: Een asteroïde maakte een einde aan de dinosaurussen, maar klopt het wel dat andere soorten juist floreerden? .
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
