Een taaie mediterrane spons blijkt opvallend goed te overleven in een vervuilde Spaanse haven.
Havens behoren tot de meest vervuilde plekken in zee: afval, olie en giftige stoffen uit verf voor scheepsrompen hopen zich daar dikwijls op. Ook komen via ballastwater soms uitheemse soorten binnen die inheemse dieren kunnen verdringen. Daarnaast zorgen scheepsschroeven, sonar en baggerwerk voor veel lawaai onder water. Dat kan de communicatie van zeedieren verstoren.
Onderzoekers zoeken daarom naar manieren om havens natuurvriendelijker te maken. Een mogelijke aanpak daarvoor is renaturalisatie. Daarbij worden taaie soorten ingezet die ook in moeilijke omstandigheden kunnen overleven. Zulke soorten kunnen als pioniers de eerste stap zetten naar een hersteld ecosysteem. Een nieuw onderzoek in het tijdschrift Frontiers in Marine Science laat zien dat sommige sponzen daar mogelijk heel geschikt voor zijn.
“Wij laten zien dat sommige sponssoorten veel kunnen betekenen voor het herstellen van ecosystemen die nabij of in havens liggen”, zegt onderzoeksleider Manuel Maldonado. “Van de vijf onderzochte soorten wist vooral Chondrosia reniformis zich opvallend goed aan te passen. Deze spons overleefde niet alleen, maar deed het er zelfs goed.”
Op slag dood
Die soort wordt ook wel de nierspons genoemd. Sponzen zijn misschien eenvoudige dieren, maar ze spelen ook een belangrijke rol in zee. Ze filteren grote hoeveelheden water en halen daar onder meer organische deeltjes, bacteriën, virussen en zware metalen uit. Sponzen kunnen op die manier de waterkwaliteit van een gebied verbeteren.
Om te bepalen welke soorten tegen de omstandigheden in een vervuilde haven konden verzamelden de onderzoekers vijf sponssoorten bij Santa Anna Point. Die plek ligt ongeveer dertig kilometer van de Spaanse haven Marina Palamós. De dieren werden eerst naar een onderzoekscentrum in Blanes gebracht.
Daar probeerden de wetenschappers de sponzen op keramische platen te laten groeien. Die platen stonden in grote tanks met stromend en ongefilterd zeewater. Één soort, Corticium candelabrum, stierf daardoor al vrijwel meteen. De andere vier soorten werden in 2024 en 2025 naar Marina Palamós gebracht.
In totaal plaatsten de onderzoekers 42 sponzen op kunstmatige riffen. Die bestonden uit metalen roosters met een laag calciumcarbonaat. De constructies werden vastgemaakt aan een muur onder water. Daarna volgden de onderzoekers de sponzen met onderwaterfoto’s en controles van dichtbij. Ze keken onder meer naar hun gezondheid, grootte, vorm en overleving.
Leestip: Dobberen er sponzen in ondergrondse meren op Mars? Misschien wel!
De verschillen tussen de soorten waren groot. Alle exemplaren van Crambe crambe, Scalarispongia scalaris en Ircinia oros werden langzaam kleiner. Ze hielden het tussen de 20 en 165 dagen vol, maar stierven uiteindelijk allemaal. De nierspons deed het heel anders: van de oorspronkelijke dieren overleefde 91,7 procent de volledige onderzoeksperiode van 455 dagen. Sommige exemplaren plantten zich zelfs zonder partner voort. Daarbij splitst een spons zich op, waardoor nieuwe dieren ontstaan.
Veelbelovende uitkomst
Een aantal sponzen raakte uit beeld doordat ze loslieten of wegkropen. Dat ‘kruipen’ klinkt vreemd, maar het is normaal gedrag voor deze soort. “De nierspons kan wegkruipen wanneer de omstandigheden op een plek slechter worden, bijvoorbeeld door concurrentie van andere organismen”, legt Maldonado uit. “Hij kan ook van een onbeschermde rots naar een beschutte plek verhuizen. Daar heeft hij minder last van uv-straling en roofdieren.”
Ook de manier waarop de spons zich voortplant kan een voordeel zijn. “Door zich te delen kan de populatie snel groeien”, zegt Maldonado. “Later kunnen de sponzen zich ook op andere manieren voortplanten. Daardoor wordt de kans groter dat de voortplanting slaagt.”
De uitkomst is veelbelovend, maar tegelijkertijd ook nog enigszins onzeker. De onderzoekers hebben tijdens het onderzoek vooral laten zien dat Chondrosia reniformis lang kan overleven in een drukke en vervuilde haven. Of de soort daar ook meetbaar de waterkwaliteit verbetert moet echter nog blijken. Daarvoor is een langer onderzoek nodig.
“We willen de uitgezette sponzen meerdere jaren blijven volgen”, zegt Maldonado. De onderzoekers kijken daarbij vooral naar veranderingen in de micro-organismen die in het sponsweefsel leven. Mogelijk helpen die de dieren om vervuilende stoffen te verdragen. Ook willen de wetenschappers meer sponssoorten testen.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Nieuwe sponzenorde Vilesida onthult aanwijzingen voor vroeg dierenleven en Het klimaatdoel voorbij: zeesponzen suggereren dat de aarde reeds 1,5 graad is opgewarmd . Of lees dit artikel: Wetenschappers verbazen zich over wandelende sponzen .
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
