De woestijn is een van de onherbergzaamste gebieden ter wereld. Je kunt er alleen overleven als je precies weet waar je water kunt vinden. Het is dan ook geen overbodige luxe om een paar wegwijzers te plaatsen onderweg. En de vroege bewoners van Noord-Arabië tekenden niet zomaar een pijl. Nee, ze creëerden een prachtig staaltje kamelenkunst dat al zo’n 12.000 jaar te zien is.
Een internationaal team van archeologen ontdekte meer dan zestig panelen met in totaal 176 gravures aan de zuidelijke rand van de Nefud-woestijn, in Saoedi-Arabië. De rotstekeningen zijn levensgroot en beelden kamelen, gazellen, oerossen en steenbokken uit. Sommige zijn bijna 3 meter lang en meer dan 2 meter hoog.
De onderzoekers dateren de kunst tussen 12.800 en 11.400 jaar geleden, een periode waarin na extreme droogte eindelijk weer seizoensgebonden waterpoelen ontstonden in de woestijn. De bijzondere dierprenten functioneerden voor de bewoners in dit gebied dan ook als wegwijzers naar de kostbaarste bron van allemaal: water. “Deze grote gravures zijn niet zomaar rotstekeningen. Ze zijn waarschijnlijk een uiting geweest van aanwezigheid, toegang tot essentiële bronnen en culturele identiteit”, vertelt hoofdonderzoeker Maria Guagnin van het Max Planck Institute of Geoanthropology.
Wegwijzers in de woestijn
Opvallend genoeg zijn de tekeningen niet weggestopt in grotten, zoals vaak bij rotstekeningen het geval is. Ze prijken op torenhoge kliffen tot wel 39 meter hoog, zodat ze van ver zichtbaar waren. Sommigen van de prehistorische kunstenaars moesten gevaarlijke toeren uithalen op smalle richels om de afbeeldingen te maken, een duidelijk teken dat de boodschap van groot belang was. “De rotstekeningen markeren waterbronnen en routes, en duiden mogelijk op territoriale rechten en herinneringen die van generatie op generatie zijn doorgegeven”, legt onderzoeker Ceri Shipton van University College London uit.
De strategische ligging van de panelen duidt erop dat reizigers en nomaden ze als herkenningspunten gebruikten in een verder zeer vijandig landschap. Het overleven hing voor deze mensen af van het vinden van drinkwater.
Verbindingen met verre culturen
De onderzoekers schrijven deze week in vakblad Nature Communications dat ze bij de vindplaatsen ook stenen werktuigen, groene pigmenten en kralen aantroffen. Deze vondsten hebben veel weg van de Prekeramische Neolithicum-cultuur uit de Levant, honderden kilometers verderop. Het lijkt er dan ook sterk op dat er indertijd sprake was van migratie of handelscontacten over lange afstanden in dit gebied. Toch zijn er ook duidelijke verschillen. De gravures in Arabië zijn uniek door hun grootte, locatie en stijl
Waar elders in het Midden-Oosten vooral kleinere en subtielere rotstekeningen zijn gevonden, kozen de bewoners van Noord-Arabië voor een monumentale aanpak die zichtbaar was voor iedereen. “Deze unieke vorm van symbolische expressie hoort bij een eigen culturele identiteit, aangepast aan het leven in een harde, kurkdroge omgeving”, zegt onderzoeker Faisal Al-Jibreen van de Saoedische Heritage Commission.
Veerkrachtig en innovatief
De studie maakt deel uit van het Green Arabia Project, dat onderzoekt hoe mensen zich over vele duizenden jaren hebben aangepast aan de grillige klimaatverandering in Arabië. Projectleider Michael Petraglia maakt duidelijk hoe de gemeenschappen in deze gebieden onder extreme omstandigheden overleefden en zelfs floreerden. “We weten nog bar weinig van hoe deze groepen mensen hun dagen vulden en hoe ze tegen het leven aankeken. De interdisciplinaire aanpak van dit project begint nu de hiaten op te vullen in de archeologische kennis van Noord-Arabië”, zegt hij. “Het laat zien hoe veerkrachtig en innovatief de vroege woestijnbewoners waren.”
De onderzoekers bombarderen de rotstekeningen tot een imposant bewijs van samenwerking, overleving en cultureel geheugen. Voor de mensen die 12.000 jaar geleden door de woestijn trokken, waren deze uitgehouwen kamelen en gazellen geen versiering, ze waren letterlijk van levensbelang.
Luister ook naar de Scientias Podcast:
