Astronomen hebben een enorme brug van waterstofgas ontdekt die twee kleine sterrenstelsels met elkaar verbindt. De structuur is maar liefst 185.000 lichtjaren lang. Dat is langer dan onze Melkweg.
Een lichtjaar is een enorme afstand. Het is de afstand die licht overbrugt op een jaar tijd. Als je weet dat licht aan 300.000 kilometer per seconde door het universum raast, krijg je een idee hoe absurd lang een lichtjaar is. Stel je nu voor dat je aan deze snelheid beweegt, 185.000 jaar lang. Dat is de lengte van de gasbrug die de twee dwergsterrenstelsels NGC 4532 en DDO 137 met elkaar verbindt. Dat is bijna dubbel zo lang als de Melkweg breed is.
Toevallige ontdekking
De brug werd ontdekt door onderzoekers van het International Centre for Radio Astronomy Research aan de University of Western Australia. Zij gingen hier niet specifiek naar op zoek, maar gebruikten de radiotelescoop ASKAP, die zich in Australië bevindt, om de verspreiding van waterstofgas in het heelal in kaart te brengen. Uit een van de vele observaties kwam de gasbrug naar voren. De onderzoekers schreven er een studie over, die gepubliceerd werd in het vakblad Monthly Notices of the Royal Astronomical Society.
Hoe een gasbrug ontstaat
Maar hoe ontstaat zo’n brug? Het is eigenlijk best een ingewikkeld proces. De twee sterrenstelsels trekken door hun zwaartekracht aan elkaars gas, wat getijdenkrachten veroorzaakt, net zoals de maan op de aarde uitoefent. Tegelijk bewegen ze richting de Virgocluster, een groep van duizenden sterrenstelsels die omringd zijn door een extreem hete gaswolk die wel 200 keer heter is dan het oppervlak van de zon. Die beweging leidt tot een soort stuwdruk die als een kosmische wind het gas uit de stelsels blaast. Zo ontstaat de brug. Ook is er hierdoor een ‘gasstaart’ ontstaan van wel 1,6 miljoen lichtjaren lang, de langste die ooit is waargenomen.
Meer leren over de Melkweg
Dit systeem lijkt sterk op onze eigen Melkweg met zijn twee naburige dwergsterrenstelsel, de zogenoemde Magelhaense Wolken. Dat maakt de ontdekking extra interessant, omdat astronomen nu in detail kunnen zien hoe zulke interacties werken. Je zou denken dat het makkelijker is om de Magelhaense Wolken te bestuderen, maar doordat we er middenin zitten, wordt ons zicht bedorven door de miljoenen sterren in onze Melkweg.
Overigens is het belangrijk om te beseffen dat de noemer ‘dwergsterrenstelsel’ misleiding kan zijn. Zowel de twee bestudeerde sterrenstelsels als de Magelhaense wolken bevatten miljarden sterren. En nog wat context: NGC 4532 en DDO 137 bevinden zich op zo’n 53 miljoen lichtjaar van ons.
Ontstaan van nieuwe sterren
Wat deze ontdekking voor wetenschappers vooral boeiend maakt, is dat waterstofgas de basis is voor het ontstaan van nieuwe sterren. Door de structuur onder de loep te nemen, kunnen ze dus veel leren over hoe sterren ontstaan, en hoe uiteindelijk sterrenstelsels met elkaar omgaan en veranderen. De ontdekking leert wetenschappers ook meer bij over de allergrootste structuren in het heelal, de zogenoemde galactische filamenten. Dat zijn enorme kosmische ‘draden’ van gas en stof die sterrenstelsels met elkaar verbinden. Ze vormen als het ware het geraamte van het heelal. Door zulke structuren beter te begrijpen, leren astronomen te begrijpen hoe het universum is geëvolueerd sinds de oerknal.
