Toen Groot-Brittannië tijdens de Tweede Wereldoorlog voedsel op de bon deed, kon niemand vermoeden dat wetenschappers daar ruim tachtig jaar later dankbaar gebruik van zouden maken. Ze ontdekten namelijk dat mensen die rond het einde van de suikerrantsoenering zijn geboren minder vaak kanker kregen.
Begin 1940 zat Groot-Brittannië met een probleem. Duitse aanvallen op schepen bedreigden de voedselvoorziening waardoor ernstige tekorten ontstonden. De Britse regering greep in en voerde een strenge voedselrantsoenering in. Ook suiker ging op de bon. Die noodmaatregel bleef jarenlang bestaan. Pas in september 1953 kwam er abrupt een einde aan, waarna de gemiddelde suikerconsumptie snel verdubbelde.
Ruim zeventig jaar later levert die scherpe overgang een bijzonder natuurlijk experiment op. Gezondheidseconomen Chen Zhu van China Agricultural University en Weilong Zhang van de University of Cambridge gebruikten gegevens van bijna 65.000 mensen uit de UK Biobank, allemaal geboren in Groot-Brittannië tussen 1951 en 1956.
De eerste duizend dagen
De wetenschappers richtten zich op de eerste duizend dagen van hun leven: de periode vanaf de conceptie tot ongeveer de tweede verjaardag. Sommige deelnemers brachten die belangrijke ontwikkelingsperiode helemaal door onder de suikerrantsoenering. Anderen maakten slechts een deel ervan mee of werden geboren nadat de beperkingen waren opgeheven. Dat levert een interessante vergelijking op. Hoe langer iemand tijdens die eerste duizend dagen met de rantsoenering te maken had, hoe lager later het risico op verschillende vormen van kanker.
De verschillen zijn fors. Mensen die hun volledige eerste duizend dagen nauwelijks suiker kregen, hadden op volwassen leeftijd 69 procent minder vaak leverkanker dan mensen die de rantsoenering niet meemaakten. Voor prostaatkanker was dit 52 procent minder, voor longkanker 41 procent, voor endeldarmkanker 40 procent en voor borstkanker 36 procent.
Dat zijn relatieve verschillen. De percentages betekenen dus niet dat een baby die weinig suiker krijgt automatisch 69 procent minder kans heeft om later leverkanker te krijgen.
Langere telomeren
Er kwam nog iets opvallends uit de gegevens. De mensen die vroeg aan de suikerrantsoenering waren blootgesteld, hadden gemiddeld langere telomeren. Dat zijn beschermende uiteinden van chromosomen die in verband worden gebracht met veroudering en levensduur. Het verschil in telomeerlengte kwam overeen met ongeveer 2,2 jaar minder biologische veroudering. Ook dat cijfer vraagt om voorzichtigheid: het betekent niet dat deze mensen letterlijk 2,2 jaar langer leven. Telomeerlengte is hier een biomarker voor biologische veroudering.
Opvallend genoeg zijn er zelfs tientallen jaren later verschillen in eetgedrag zichtbaar. “Cohorten die onder de rantsoenering vielen, consumeren minder suiker, eten kleinere hoeveelheden voedsel en hebben vijf decennia na het einde van het beleid een gezonder en gevarieerder voedingspatroon”, schrijven Zhu en Zhang.
Dat biedt een mogelijke verklaring voor de langetermijneffecten. “De mate van zoetheid waaraan mensen heel vroeg in hun leven worden blootgesteld, kan hun smaakvoorkeur langdurig beïnvloeden”, legt Zhang uit. “Er lijken twee mechanismen aan het werk te zijn. Het ene is biologisch: voeding in de eerste levensjaren kan bepalen hoe de stofwisseling, organen en het immuunsysteem zich ontwikkelen. Het andere is gedragsmatig: een voorkeur voor minder zoet, die vroeg ontstaat, lijkt te blijven hangen.”
Geen experiment
Toch is voorzichtigheid geboden. De studie is observationeel. Niemand kreeg willekeurig een suikerarm of suikerrijk dieet en de daadwerkelijke suikerinname van individuele baby’s en hun moeders werd niet gemeten. Blootstelling aan rantsoenering wordt afgeleid uit het moment waarop iemand werd verwekt en geboren. Daarmee kan ook niet volledig worden uitgesloten dat andere veranderingen rond het einde van de rantsoenering een rol speelden. De bijzondere, abrupte beleidsverandering maakt de vergelijking wel sterker dan een doorsnee observationele voedingsstudie.
Eerder onderzoek naar dezelfde periode bracht de suikerrantsoenering al in verband met een lager risico op chronische ziekten en Alzheimer en een betere gezondheid van hart en vaten. De nieuwe resultaten voegen daar het risico op kanker aan toe.
Wil je niets van Scientias missen? Volg Scientias op Google Discover dan zie je al onze verhalen!
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
