De Nullarborvlakte in Australië blijkt een groot geheim te bewaren: de ondiepe geulen daar blijken de restanten te zijn van een ingestort grottenstelsel.
Wie over de uitgestrekte Nullarborvlakte in het zuiden van Australië kijkt ziet vooral een eindeloos en bijna vlak landschap. Toch lopen er door dat landschap lange, ondiepe geulen. Sommige zijn meer dan twintig kilometer lang en honderden meters breed.
Lange tijd lag het voor de hand om te denken dat stromend water deze geulen had uitgesleten. Nieuw onderzoek laat nu iets heel anders zien: de geulen zijn waarschijnlijk de restanten van diepe grottenstelsels die langzaam zijn ingestort. Het onderzoek is te vinden in Communications Earth & Environment.
Bijzondere geulen
De onderzoekers bestudeerden vijf van zulke geulen. Ze liggen dicht bij de zuidelijke rand van de Nullarborvlakte. De geulen zijn meestal tussen de 100 en 500 meter breed en minder dan negen meter diep. Daardoor vallen ze nauwelijks op in het enorme landschap. Pas toen de onderzoekers digitale hoogtekaarten extra versterkten werden de vormen goed zichtbaar.
“Vanaf het oppervlak kunnen deze structuren opvallend veel lijken op ondiepe valleien of afwateringskanalen. Maar ons bewijs laat zien dat ze op een heel andere manier zijn ontstaan,” zegt hoofdonderzoeker Matej Lipar. Hij werkte tijdens het onderzoek onder meer bij Curtin University en is nu verbonden aan het Anton Melik Geographical Institute in Slovenië.
Om te achterhalen wat er onder de geulen ligt combineerde het team verschillende onderzoeksmethoden. De wetenschappers gebruikten digitale (hoogte)kaarten, gegevens over bekende grotten, onderzoek naar sediment en metingen van de ondergrond. Daarbij werd onder meer elektrische weerstandstomografie gebruikt. Bij deze techniek sturen onderzoekers een kleine elektrische stroom door de bodem. Zo kunnen ze verschillen in het materiaal onder de grond zichtbaar maken.
Leestip: Deze Australische wantsen zijn vernoemd naar Taylor Swift
Onder de geulen vonden ze zones die sterk afweken van het omringende kalksteen. Die zones liepen tientallen meters diep door. Volgens de onderzoekers passen ze bij gebroken gesteente, sediment en ruimtes die zijn ontstaan door instorting. Ook seismische metingen wezen op minder stevig of sterker gebroken materiaal onder sommige geulen. Op verschillende plaatsen sluiten de geulen bovendien aan op bekende grotten en plekken waar de bodem al eerder is ingestort.
Het beeld dat daaruit naar voren komt is dat dieper gelegen grotten langzaam instortten. Daarna verplaatste die instorting zich stap voor stap naar boven. Het gesteente boven de grot zakte daardoor steeds verder door, totdat aan het oppervlak een ondiepe geul ontstond.
Geen rivieren
Ook dat wat de onderzoekers niet aantroffen is belangrijk: de geulen vormen geen logisch netwerk van rivieren of beekjes. Ze hebben geen duidelijke zijtakken en er zijn geen sterke aanwijzingen dat sediment ooit door stromend water naar beneden is vervoerd. Dat maakt het volgens de onderzoekers onwaarschijnlijk dat ze ooit dienstdeden als oude rivierbeddingen.
Op sommige plaatsen konden de onderzoekers heel duidelijk zien dat het om de resten van een ingestorte grot ging. Bij de Koonalda Trench ligt bijvoorbeeld Clay Dam Cave. Daar valt duidelijk te zien dat gesteentelagen naar beneden zijn gezakt en dat de ontstane ruimte met sediment is opgevuld.
Ook in kliffen aan de zuidkust zijn duidelijk de resten van vervormde en ingestorte gesteentelagen te zien, op plekken waar de geulen volgens de kaarten naartoe lopen. Samen vormen die waarnemingen volgens het onderzoek een sterke aanwijzing dat de geulen vroeger samen een diep grottenstelsel vormden.
Spoorzoeken op Mars
Opvallend is wel dat niet alle geulen er hetzelfde uitzien. In het westen zijn bijvoorbeeld duidelijke instortingsgaten te vinden. Maar hoe verder je vervolgens naar het oosten gaat, hoe breder en minder grillig de vorm van de geulen wordt. De onderzoekers denken dat dit te maken heeft met de dikte van het kalksteen dat boven op de grotten lag: op de plekken waar die laag dunner was kon de instorting waarschijnlijk sneller het oppervlak bereiken.
Die kennis kan ook buiten Australië nuttig zijn. Het is lastig om een diep grottenstelsel te vinden als er aan het oppervlak geen duidelijke opening zichtbaar is. Echter betekent dat niet dat ze er niet zijn. Volgens de onderzoekers kunnen subtiele geulen in het landschap verraden dat er mogelijk een verborgen grottenstelsel te vinden is, of de restanten daarvan. Dat inzicht is belangrijk, omdat grotten veel informatie kunnen bewaren over hoe het klimaat er vroeger uit heeft gezien.
Daarnaast heeft het verkregen inzicht nog een andere toepassing. Op Mars zijn in het verleden soortgelijke ondiepe geulen gevonden. Die structuren worden soms in verband gebracht met de aanwezigheid van water. Dit onderzoek laat zien dat ze ook op iets anders kunnen wijzen: de aanwezigheid van een grottenstelsel. Op andere planeten zouden zulke ondergrondse ruimtes mogelijk bescherming kunnen bieden tegen straling of sterke temperatuurverschillen.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook In deze Australische grot werd 25.000 jaar geleden gras verbrand voor spirituele doeleinden en Prachtige beelden: fluorescerende grotten helpen buitenaards leven te verklaren . Of lees dit artikel: Britten hebben totaal verschillende voorouders blijkt uit 15.000 jaar oud DNA uit grotten .
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
