Duiken als toerist lijkt op het eerste gezicht een duurzame manier om koraalriffen en zeldzame vissen te bewonderen. Toch blijkt dit ogenschijnlijk onschuldige uitstapje onder water een verborgen impact te hebben.
Uit nieuw internationaal onderzoek blijkt namelijk dat duiktoerisme vaak ongemerkte schade veroorzaakt aan kwetsbare mariene ecosystemen, zowel direct als indirect. Veel duikers komen onbedoeld of zelfs onopgemerkt fysiek met het rif in contact. Daarbij spelen bekende psychologische patronen een belangrijke rol.
Hard beeldbewijs
De onderzoekers analyseerden het duikgedrag van in totaal meer dan 700 duikers op verschillende toeristische hotspots op de Filipijnen en Indonesië, waaronder het populaire eiland Bali. Na hun duik vulden 403 duikers een digitale enquête in waarin hen werd gevraagd om in te schatten hoe vaak ze het rif hadden aangeraakt, zowel opzettelijk als per ongeluk, en hoe goed ze dachten dat hun vaardigheden waren in vergelijking met andere duikers.
De wetenschappers bekeken meer dan 300 uur aan onderwatervideo’s. Daarbij observeerden ze bijna vijfduizend contactmomenten met koraal, verspreid over 411 duikers. Ongeveer 41 procent van deze aanrakingen leidde tot zichtbare schade aan het koraal: van directe breuk tot het opwervelen van zand of slib, wat het leven op het rif kan verstikken. De videobeelden werden vervolgens naast de zelfrapportages gelegd bij een groep van 82 duikers.
Onopgemerkte schade
De meeste aangerichte schade bleek niet opzettelijk. Meer dan 80 procent van de schadelijke aanrakingen gebeurde per ongeluk of zelfs onopgemerkt door de duiker. Dit laat zien hoe zo’n herhaaldelijke toeristische activiteit stilletjes bijdraagt aan de aantasting van rif-ecosystemen. Opvallend genoeg rapporteerden de meeste duikers in het onderzoek zelf een sterk milieubewuste houding, wat erop wijst dat ze over het algemeen veel waarde hechten aan het behoud van koraalriffen.
Psychologische patronen
De studie bracht een aantal opvallende psychologische patronen in kaart. Allereerst beoordeelden ongeveer driekwart van de duikers zichzelf als ‘bovengemiddeld’ in hun vermogen om contact met het rif te omzeilen ten opzichte van hun mededuikers. Dit is een bekende psychologische neiging waarbij mensen hun eigen vaardigheden systematisch overschatten ten opzichte van anderen.
Daarnaast documenteerde het team het zogeheten Dunning-Kruger-effect. Bij dit psychologisch fenomeen overschatten mensen met een lager vaardigheidsniveau hun eigen competentie onevenredig sterk. “Veel duikers denken dat ze voorzichtig zijn en weinig impact hebben, maar onze gegevens tonen een consistente kloof tussen perceptie en gedrag”, zegt onderzoeker Bing Lin. Deze kloof tussen het zelfbeeld en de werkelijkheid was zelfs zo groot dat duikers hun aanrakingen met het rif onderschatten met bijna een factor vijf: ze raakten het rif dus veel vaker aan dan ze zelf dachten.
Meespelende factoren
De onderzoekers brachten verschillende factoren in kaart die samenhingen met een toename van schade aan het rif. Duikers die onderwatercamera’s, handschoenen of aanwijsstokken gebruikten, kwamen vaker in contact met het rif. Ook het gedrag van anderen speelde een belangrijke rol: wanneer één duiker het rif aanraakte, waren anderen veel meer geneigd hetzelfde te doen.
Leestip: Koraalriffen kunnen veel meer voedsel opleveren als we ze herstellen
Daarnaast bleek dat het zien van bijzonder zeeleven extra schade in de hand werkte. De aanwezigheid van zeedieren verhoogde opzettelijke aanrakingen van het rif met 220 procent, onopzettelijke aanrakingen met 85 procent en schadelijke contacten met 106 procent. Dit gebeurde vaak wanneer duikers dichterbij kwamen of hun positie aanpasten om de dieren beter te observeren.
Bovendien was een kleine minderheid van de duikers verantwoordelijk was voor een onevenredig groot deel van de totale schade aan het rif. Dit suggereert dat gerichte maatregelen aanzienlijke voordelen kunnen opleveren.
Betere maatregelen nodig
Terwijl koraalriffen wereldwijd steeds verder onder druk komen te staan door klimaatverandering, vervuiling en overbevissing, wijst het onderzoek ook op een minder zichtbare, lokale bedreiging: menselijk gedrag onder water. Volgens de onderzoekers hoeft toerisme niet per definitie schadelijk te zijn, mits duikers beter worden getraind en er strengere standaarden gelden voor uitrusting en begeleiding. Zoals Lin stelt: pas wanneer duikers erkennen dat zij onderdeel van het probleem zijn, kunnen zij ook deel worden van de oplossing.
Wil je niets van Scientias missen? Volg Scientias op Google Discover dan zie je al onze verhalen!
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
