Met ruim zes miljoen kilometer aan rivieren beschikken de Verenigde Staten over een van de grootste rivierenstelsels ter wereld. Toch blijkt uit het eerste uitgebreide onderzoek naar rivierbescherming dat minder dan een vijfde van deze waterwegen wettelijk genoeg wordt beschermd, met grote verschillen tussen regio’s.
Strategieën voor het behoud van zoetwaterbronnen richten zich van oudsher vooral op het beperken van landgebruik en bebouwing op openbare gronden. Door natuurgebieden, nationale parken en bossen te beschermen, hoopte men ook water te sparen. Gerichte bescherming van meren, rivieren en moeras- en veengebieden bleef daarbij grotendeels achter.
Zonder overzicht geen bescherming
De bescherming van rivieren leunt nu dus vooral op maatregelen voor het land, maar wereldwijd groeit het besef dat dit voldoende is. Zoetwaterecosystemen verliezen sneller biodiversiteit dan welk ecosysteem ook, maar om het beheer te kunnen verbeteren moesten de onderzoekers eerst in kaart brengen welke maatregelen er al zijn en wat ze daadwerkelijk opleveren.
“We hebben een lappendeken van verschillende water- en landbeschermingsmaatregelen onderzocht die gericht zijn op het bevorderen van de veerkracht van rivieren”, vertelt onderzoeker Julian Olden, “om beter te begrijpen waar we het goed doen en waar er ruimte is voor verbetering.” Hij leidde het onderzoek samen met Conservation Science Partners en American Rivers. Ze publiceerden de resultaten in het tijdschrift Nature Sustainability, samen met een beleidsnota over het onderwerp.
“Bedreigingen voor zoetwaterbronnen ontstaan vaak buiten de grenzen van beschermde gebieden,” vertelt Olden. “Het maakt dus helaas niet uit hoeveel aandacht je aan een bepaald stuk rivier besteedt, de bescherming ervan hangt af van de bron.”
Een rivierbeschermingsindex
Omdat beschermingsmaatregelen sterk verschillen per beleid en beheerpraktijk, maakten de onderzoekers een rivierbeschermingsindex. Daarmee vergeleken ze rivierdelen op basis van waterhoeveelheid en -kwaliteit, ecologische connectiviteit, habitat en biodiversiteit. Allemaal belangrijke kenmerken voor de veerkracht van zoetwatersystemen.
Op basis van deze index deelden ze riviersegmenten in naar beschermingsniveau, zo konden ze zien waar bescherming ontbreekt en welke gebieden de extra maatregelen het hardste nodig hebben. “We hebben lokale, staats- en federale beschermingsmechanismen over het rivierennetwerk heen gelegd om te laten zien waar en hoe we de Amerikaanse rivieren willen beschermen,” vertelt Olden.
Bescherming ongelijk verdeeld
Uit het onderzoek blijkt dat bijna twee derde van de rivieren in de Verenigde Staten geen enkele bescherming geniet. Slechts iets meer dan negentien procent van de totale rivierlengte is beschermd op een niveau dat als voldoende wordt gezien om gezonde rivierecosystemen te behouden.
Opvallend is dat rivierbescherming zich vooral concentreert in hooggelegen en afgelegen gebieden, vaak op openbare grond. Laaggelegen brongebieden en grote delen van het Midwesten en het Zuiden blijken daarentegen onvoldoende beschermd.
Wetgeving bereikt maar een fractie van de rivieren
Ondanks tientallen jaren aan regelgeving krijgen rivieren zelf maar weinig directe bescherming. De Clean Water Act, een wet ter bescherming van zoet water die in 1972 werd aangenomen, dekt slechts 2,7 procent van de totale rivierlengte. Gebieden die zijn aangewezen ter bescherming van bedreigde soorten beslaan nog eens 1,3 procent.
“Door ervoor te zorgen dat beschermde rivieren ook beschermde stroomgebieden stroomopwaarts hebben, wordt een betrouwbare toegang tot schoon water gewaarborgd. Dit water hoeft namelijk niet eerst gezuiverd te worden, wat kostbaar kan zijn, voordat het uit de kranen van Amerikaanse huishoudens komt”, vertelt Olden.
Het versterken van de bescherming betekent overigens niet dat de toegang tot rivieren wordt afgesloten, vertelt hij. “We kunnen regelgeving gebruiken om een eerlijke toegang te garanderen tot de vele voordelen die rivieren de menselijke samenleving bieden”, aldus Olden. “Beschermde rivieren ondersteunen recreatie, zoetwaterbiodiversiteit en culturele waarde. Het is een win-win-winsituatie.”
