Het water in onze oceanen warmt door klimaatverandering razendsnel op, maar dat is niet het enige probleem. Het wordt op veel plekken ook zouter of juist zoeter, het verliest zuurstof en verzuurt. En dat gebeurt allemaal tegelijk.
Een grote internationale studie laat zien dat enorme stukken diepzee een zogeheten ‘compound state change’ ondergaan: een ingrijpende, gecombineerde verandering die het mariene leven zwaar onder druk zet. Daarvoor zijn verschillende cruciale oceaanvariabelen, zoals temperatuur, zoutgehalte, zuurstof en zuurgraad, samengevat in één overkoepelend raamwerk.
“Zo’n 30 tot 40 procent van de bovenste oceaanlagen heeft al ingrijpende veranderingen doorgemaakt op minstens twee essentiële vlakken, vergeleken met zestig jaar geleden”, vertelt onderzoeksleider Zhetao Tan van de Chinese Academy of Sciences. “In sommige regio’s zien we zelfs dat een kwart van de oceaan tegelijkertijd verandert in temperatuur, zoutgehalte en zuurstof. Dat is ronduit alarmerend.”
Zelfs de diepe oceaan wankelt
Het gaat vooral mis in de tropische en subtropische Atlantische Oceaan, de noordelijke Stille Oceaan, de Arabische Zee en de Middellandse Zee. Op al deze plekken stapelen de veranderingen zich op. De ecologische gevolgen hiervan zijn niet te overzien. Wat vooral zorgen baart, is dat de veranderingen niet beperkt blijven tot de oppervlakte. Ze treden op tot zeker 1000 meter diepte, een zone die lang als relatief stabiel werd beschouwd.
“De oceaan verandert niet op één manier, maar op meerdere vlakken tegelijk”, waarschuwt onderzoeker Lijing Cheng. “Zelfs de diepe oceaan, die we nog niet zo lang geleden als onveranderlijk zagen, reageert veel sneller dan gedacht op klimaatopwarming.”
Stress voor soorten, risico voor mensen
De nieuwe methodiek maakt het mogelijk om nauwkeurig te bepalen wanneer de gevolgen van het klimaat boven de natuurlijke schommelingen van de oceaan uitstijgen. Deze samengestelde index, waarin alle variabelen worden gecombineerd, laat veel duidelijker zien wanneer de oceaan een volledig nieuwe toestand bereikt. Al deze complexe verschuivingen zorgen voor een gevaarlijke kettingreactie.
“Mariene soorten staan onder enorme druk wanneer ze met meerdere stressfactoren tegelijk te maken krijgen”, legt onderzoeker Laurent Bopp uit. “Ze zijn genoodzaakt hun heil elders te zoeken of hun aantallen nemen af. Dat ontwricht ecosystemen, maar ook de visserij en de voedselzekerheid van miljoenen mensen hebben te lijden onder dit proces.”
Wetenschapper Sabrina Speich maakt duidelijk dat deze conclusies niet uit modellen komen, maar uit directe waarnemingen. Het zijn keiharde metingen. “Onze resultaten laten zien hoe cruciaal het is om het oceaansysteem regelmatig en nauwkeurig te monitoren. Het is onmisbare informatie voor het opzetten van wereldwijd klimaatbeleid.” En het gaat van kwaad tot erger: de oceaan is door deze veranderingen minder goed in staat om koolstof en warmte op te slaan. Daarmee verzwakt een van de belangrijkste buffers tegen klimaatverandering.
Van wetenschap naar beleid
De studie beschrijft niet alleen een doemscenario, het is ook een instrument om te bepalen waar klimaatmaatregelen het hardst nodig zijn. Wetenschapper Karina von Schuckmann van Mercator Ocean International zegt hierover: “Dit kader geeft een wetenschappelijke basis om klimaatgevaren beter in te schatten en beleid te ondersteunen, bijvoorbeeld bij de uitbreiding van beschermde mariene gebieden onder het VN-Zeerechtverdrag.”
Het is duidelijk dat onze oceanen sneller, heviger en op complexere wijze veranderen dan ooit tevoren. Deze megatransformatie vindt ver van de bewoonde wereld plaats, diep onder het wateroppervlak, maar de gevolgen zullen wereldwijd voelbaar zijn.
Ongeveer een kwart van de CO2 uit de lucht komt in zee terecht. In het water reageert CO2 met zeewater en vormt het koolzuur, waardoor de pH daalt en het water zuurder wordt. Deze verzuring hangt direct samen met de opwarming van de aarde: door het stijgende CO2-gehalte in de atmosfeer warmt de aarde op en nemen oceanen steeds meer CO2 op. Een zuurdere oceaan bedreigt diverse mariene soorten en ecosystemen.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Zo goed kan een vis zich aanpassen aan de opwarming van de oceaan en Een zomer als nooit tevoren: extreme hitteholf laat Atlantische Oceaan overkoken, dit is het hoe en waarom. Of lees dit artikel: Zuidelijke oceaan verandert in razend tempo van samenstelling: zouter, warmer en minder ijs.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
