De Middellandse Zee wordt warmer en zouter en dat gebeurt in een steeds hoger tempo, tot op grote diepte. Dat blijkt uit een analyse van 75 jaar aan metingen door twee Kroatische oceanografen. De versnelling is het sterkst in de Adriatische Zee, waar ze tot op de bodem reikt.
Wie de voorbije zomers in de Middellandse Zee zwom, deed dat in ongewoon warm water. De bovenste honderd meter is de laatste jaren zo’n 2 graden Celsius warmer dan gemiddeld in de tweede helft van de vorige eeuw.
Dat de oppervlakte opwarmt, en mogelijk steeds sneller, wisten wetenschappers al. Maar wat gebeurt er dieper? En gaat het overal even snel? Elena Terzić en Ivica Vilibić van het Ruđer Bošković-instituut in Zagreb zochten het uit. Ze verzamelden metingen van de temperatuur en het zoutgehalte uit de periode 1950 tot 2025. Die metingen kwamen van onderzoeksschepen en van drijvende meetrobots.
Steeds sneller
Bijna overal wordt het water warmer en zouter, zo blijkt uit de analyse. En dat proces versnelt. Op sommige plekken komt er elk decennium tot 0,3 graad bij aan het opwarmingstempo. Warmt het water in een bepaald decennium 0,3 graad op, dan wordt dat het decennium erna 0,6 graad. Ook het zoutgehalte stijgt steeds sneller.
Sinds 2000 warmt het oppervlaktewater ongeveer een halve graad per tien jaar op. Dat is twee tot drie keer sneller dan het oceaanoppervlak wereldwijd. In de tweede helft van de twintigste eeuw ging het in het grootste deel van de zee nog om minder dan een tiende graad per tien jaar.
De verandering beperkt zich niet tot de oppervlakte. Ze is duidelijk meetbaar tot drie à vier kilometer diep. De versnelling zelf reikt tot zo’n 2,5 kilometer. Vooral dat tempo en die diepte vinden de onderzoekers alarmerend.
Warm maakt licht, zout maakt zwaar
Waarom is dat belangrijk? Verschillen in gewicht houden het water in een zee in beweging. Warm water is lichter dan koud water. Zout water is zwaarder dan zoet water. Zwaar water zakt, licht water blijft boven.
Omdat de zee tegelijk warmer en zouter wordt, heffen beide effecten elkaar deels op. In het grootste deel van de zee wint de warmte. Het oppervlaktewater wordt lichter en mengt minder makkelijk met de lagen eronder.
De Adriatische Zee is een van de weinige plekken waar het anders loopt. Daar koelen koude winterwinden het oppervlaktewater zo sterk af dat het naar de diepte zakt. Dat zware water stroomt daarna naar het midden en oosten van de Middellandse Zee. Het neemt zuurstof mee, waar het leven in de diepzee van afhangt.
Dat mechanisme werkt nog, omdat het extra zout het water zwaar genoeg houdt. Maar het water dat zakt, is nu warmer dan vroeger. De diepe lagen in het zuiden van de Adriatische Zee warmen sinds 2000 zo’n zes keer sneller op dan die van een doorsnee deel van de Middellandse Zee. Zo sluist de Adriatische Zee warmte door naar de diepte.
Wil je niets van Scientias missen? Voeg Scientias toe als voorkeursbron op Google dan zie je al onze verhalen!
Een voorproefje voor de oceanen
De oceanen hebben meer dan een kwart van onze uitgestoten CO2 opgenomen en meer dan 90 procent van de extra warmte die broeikasgassen vasthouden. Zonder die buffer zou het klimaat op aarde nog sneller opwarmen.
De Middellandse Zee toont hoe snel een zee op die last reageert. Water wisselt er ongeveer tien keer sneller tussen oppervlakte en diepte dan in de open oceaan. Daardoor geeft ze volgens de onderzoekers vroeg aan hoe snel grotere oceanen kunnen veranderen. Voorspellingen die uitgaan van een gelijkmatige opwarming, onderschatten dat tempo.
Veel vragen blijven open
De studie beschrijft niet waarom dit gebeurt, enkel dat het gebeurt. Komt de versnelling vooral uit de atmosfeer? Uit veranderingen in verdamping, regen en rivierwater? Of uit het Atlantische water dat via de Straat van Gibraltar binnenstroomt? Dat willen de onderzoekers nu uitzoeken.
De onderzoekers maten geen zuurstof. Warmer water kan minder zuurstof bevatten en in delen van de zee is al een daling vastgesteld. Maar een rechtstreeks verband toont deze studie niet aan.
Ook is niet duidelijk of de Adriatische Zee zwaar water blijft maken. Dat lukt alleen zolang het zout de warmte blijft compenseren. En of klimaatmodellen de versnelling goed nabootsen, moet nog blijken. Dat bepaalt hoeveel vertrouwen hun voorspellingen voor de regio verdienen.
Voor het zeeleven wordt het intussen krap. Naar het noorden uitwijken kan niet, want daar ligt land. En ook de diepte biedt steeds minder koelte. Volgens Terzić zal de zee blijven veranderen zolang onze economie op fossiele brandstoffen draait.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook De opwarming van de oceanen kost vreselijk veel geld: bijna verdubbeling van schade door CO2-uitstoot en Zo goed kan een vis zich aanpassen aan de opwarming van de oceaan. Of lees dit artikel: Klimaatmaatregelen duur? Integendeel: ze leveren bakken met geld op volgens nieuw VN-rapport.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
